दून लिट फेस्ट २०२६: साहित्य आणि तंत्रज्ञानाचा संगम

मुंबई/डेहराडून : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

साहित्याच्या सुगंधाने दरवळलेली दरी, विचारांच्या देवाणघेवाणीने प्रगल्भ होणारे वातावरण आणि विविध क्षेत्रांतील दिग्गजांची मांदियाळी… अशा अभूतपूर्व उत्साहात ‘दून बुक फेस्टिव्हल २०२६’ अंतर्गत आयोजित ‘दून लिट फेस्ट’ने साहित्याच्या विश्वात एक नवी उंची गाठली आहे. केवळ पुस्तकांपुरता मर्यादित न राहता, या महोत्सवाने साहित्य, सिनेमा, इतिहास, संरक्षण, तंत्रज्ञान आणि अंतराळ विज्ञान अशा विविध विषयांना एकाच व्यासपीठावर आणून वैचारिक समृद्धीचा नवा आदर्श घालून दिला आहे.

सिनेमा आणि साहित्याची जुगलबंदी
महोत्सवाच्या विविध सत्रांमध्ये चित्रपटसृष्टी आणि साहित्य क्षेत्रातील दिग्गज वस्तूंनी आपली मते मांडली. प्रसिद्ध चित्रपट दिग्दर्शक इम्तियाज अली यांनी ‘सिनेमा आणि कथा सांगण्याची कला’ या विषयावर उपस्थितांशी संवाद साधला. चित्रपटांमधील मानवी भावना आणि साहित्याचा त्यावर होणारा परिणाम त्यांनी अत्यंत प्रभावीपणे मांडला. लेखिका अद्वैता काला आणि कुलप्रीत यादव यांनी साहित्यातील बदलत्या प्रवाहांवर भाष्य केले. विशेषतः थ्रिलर आणि वास्तववादी लेखनाकडे तरुणांचा वाढत असलेला कल यावर त्यांनी चर्चा केली. जुपिंदर सिंह यांनी तपास पत्रकारिता आणि त्यातून उलगडणारे वास्तव साहित्याच्या स्वरूपात कसे मांडता येईल, याचे मार्गदर्शन केले.

अध्यात्म आणि तत्त्वज्ञानाचा नवा दृष्टिकोन
या महोत्सवाचे प्रमुख आकर्षण ठरले ते म्हणजे आचार्य प्रशांत यांचे सत्र. मानवी जीवन, अध्यात्म आणि आजच्या काळातील नैतिक मूल्ये यावर त्यांनी मांडलेले विचार उपस्थितांच्या पसंतीस उतरले. साहित्याचा उपयोग केवळ मनोरंजनासाठी नसून तो मानवी चेतना जागृत करण्यासाठी कसा करता येईल, यावर त्यांनी भर दिला. त्यांच्या सत्राला तरुणांची मोठी उपस्थिती लाभली होती.

शौर्यगाथा आणि अंतराळातील झेप
दून लिट फेस्टचे यंदाचे सर्वात वेगळे वैशिष्ट्य म्हणजे संरक्षण आणि विज्ञान क्षेत्रातील मान्यवरांची उपस्थिती. ग्रुप कॅप्टन शुभांशु शुक्ला यांनी त्यांच्या अंतराळ प्रवासाचे आणि प्रशिक्षणाचे थरारक अनुभव शेअर केले. भारताची अंतराळ मोहीम आणि त्यातील आव्हाने ऐकताना उपस्थितांचे उर अभिमानाने भरून आले. तसेच, लेफ्टनंट जनरल सतीश दुआ यांनी ‘सैन्य नेतृत्व आणि शिस्त’ या विषयावर तरुण पिढीला प्रेरित केले. देशाचे रक्षण करणाऱ्या सैनिकांचे जीवन आणि त्यांच्यातील नेतृत्वगुणांची जोपासना कशी होते, हे त्यांनी ऐतिहासिक संदर्भासह स्पष्ट केले. बृजेश देसाई यांनी तंत्रज्ञान आणि भविष्यातील आव्हाने यावर आपले विचार मांडले.

प्रादेशिक साहित्याचा गौरव
या महोत्सवाने केवळ जागतिक साहित्याची दखल घेतली नाही, तर स्थानिक संस्कृतीलाही मानाचे स्थान दिले. कुमाऊनी आणि गढवाली भाषांमधील अनुवाद आणि काव्यवाचनाचे विशेष सत्र आयोजित करण्यात आले होते. उत्तराखंडच्या मातीतील साहित्य, तिथल्या लोककथा आणि कविता जगासमोर येणे किती गरजेचे आहे, यावर मान्यवरांनी प्रकाश टाकला. या सत्रांमुळे स्थानिक साहित्यिकांना एक मोठे व्यासपीठ उपलब्ध झाले.

तरुणांचा उदंड प्रतिसाद आणि बुक स्टॉल्स
महोत्सवामध्ये केवळ चर्चासत्रेच नव्हती, तर शेकडो प्रकाशनांचे बुक स्टॉल्स हे आकर्षणाचे केंद्र होते. इतिहास, राजकारण, कथा-कादंबऱ्यांपासून ते आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या पुस्तकांपर्यंत मोठी विविधता येथे पाहायला मिळाली. डेहराडूनमधील विविध शाळा आणि महाविद्यालयांच्या विद्यार्थ्यांनी मोठ्या संख्येने उपस्थित राहून या महोत्सवाचा आनंद लुटला.

तंत्रज्ञान आणि साहित्याचा नवा पदर
महोत्सवाच्या एका विशेष सत्रात बृजेश देसाई यांनी ‘डिजिटल युगातील साहित्य आणि तंत्रज्ञान’ या विषयावर प्रकाश टाकला. आजच्या काळात पुस्तके केवळ कागदावर मर्यादित राहिलेली नाहीत, तर ती ऑडिओ बुक्स आणि ई-बुक्सच्या माध्यमातून जागतिक स्तरावर पोहोचत आहेत. एआय (Artificial Intelligence) मुळे लेखन क्षेत्रात येणारी आव्हाने आणि संधी यावर त्यांनी केलेले भाष्य लेखक आणि प्रकाशकांसाठी विचार करायला लावणारे होते. भविष्यात तंत्रज्ञान साहित्याची जागा घेणार नाही, तर ते साहित्याचा प्रसार करण्यासाठी एक प्रभावी माध्यम ठरेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

संरक्षण धोरण आणि लष्करी इतिहास
इतिहास आणि संरक्षण विषयावरील सत्रात लेफ्टनंट जनरल सतीश दुआ यांनी भारतीय लष्कराचा गौरवशाली इतिहास आणि भविष्यातील लष्करी आव्हाने यावर सविस्तर चर्चा केली. लष्करी नेतृत्वाचे बारकावे आणि सीमा सुरक्षा यावर त्यांनी मांडलेले विचार केवळ माहितीपूर्ण नव्हते, तर ते देशभक्तीची भावना जागृत करणारे होते. साहित्यात लष्करी शौर्याच्या कथा अधिक वास्तववादी पद्धतीने येणे काळाची गरज असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. या सत्रादरम्यान उपस्थित असलेल्या लष्करी अधिकारी आणि माजी सैनिकांनीही चर्चेत सहभाग घेऊन अनेक महत्त्वपूर्ण मुद्दे मांडले.

महोत्सवाचा व्यापक उद्देश
‘दून बुक फेस्टिव्हल २०२६’ चे आयोजक आणि स्थानिक प्रशासनाने हा महोत्सव यशस्वी करण्यासाठी घेतलेले परिश्रम कौतुकास्पद आहेत. साहित्याला केवळ एका चौकटीत न ठेवता, त्याला चित्रपट, विज्ञान आणि संरक्षण अशा विविध क्षेत्रांशी जोडण्याचा प्रयोग यशस्वी झाला आहे. अशा उपक्रमांमुळे नवीन पिढीला वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील ज्ञानाची कवाडे खुली होतात आणि वाचन संस्कृतीला चालना मिळते, असे मत उपस्थितांनी व्यक्त केले.

विचारांचे नवे दालन
‘दून लिट फेस्ट २०२६’ हा केवळ एक कार्यक्रम न राहता तो विचारांचा एक उत्सव ठरला आहे. जेव्हा साहित्य आणि संरक्षण, किंवा सिनेमा आणि तंत्रज्ञान एकत्र येतात, तेव्हा समाजाला एक नवी दिशा मिळते, हे या महोत्सवाने सिद्ध केले. डेहराडूनच्या या ‘साहित्य कुंभा’ने वाचकांना आणि विचारवंतांना एक नवी ऊर्जा दिली आहे.