मुंबईत रस्त्यावर थुंकल्यास २५० तर कचरा फेकल्यास ५०० रुपये दंड!

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

मुंबईला स्वच्छ आणि सुंदर बनवण्यासाठी मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) आता अत्यंत कठोर पाऊल उचलले आहे. शहरात सार्वजनिक ठिकाणी अस्वच्छता पसरवणाऱ्यांवर पालिकेकडून मोठा दंडात्मक बडगा उगारण्यात येत आहे. नवीन सुधारीत नियमांनुसार, जर कोणी सार्वजनिक ठिकाणी थुंकताना आढळल्यास त्याला २५० रुपये दंड भरावा लागणार आहे, तर रस्त्यावर कचरा फेकल्यास थेट ५०० रुपये दंडाची तरतूद करण्यात आली आहे. सर्वात मोठी कारवाई अनधिकृतपणे बांधकाम ढिगारा (राडारोडा) टाकणाऱ्यांवर होणार असून, यासाठी तब्बल २५,००० रुपयांपर्यंतच्या भक्कम दंडाची घोषणा करण्यात आली आहे.

वादग्रस्त ‘क्लीनअप मार्शल’ कायमचे बंद
यापूर्वी मुंबईत स्वच्छतेवर देखरेख ठेवण्यासाठी आणि दंड वसूल करण्यासाठी खाजगी कंपन्यांचे ‘क्लीनअप मार्शल’ तैनात करण्यात आले होते. मात्र, या क्लीनअप मार्शलकडून मुंबईकरांना नाहक त्रास देणे, दादागिरी करणे आणि मोठ्या प्रमाणावर भ्रष्टाचार केल्याच्या अनेक तक्रारी पालिकेकडे आल्या होत्या. नागरिकांमधील वाढता असंतोष लक्षात घेता, मुंबई महानगरपालिकेने जुने आणि वादग्रस्त ठरलेले ‘क्लीनअप मार्शल’ आता कायमचे बंद केले आहेत.

२४ वॉर्डांमध्ये ज्युनियर सुपरवायझर्सची फौज तैनात
क्लीनअप मार्शल बंद झाल्यानंतर दंडात्मक कारवाईत पारदर्शकता आणण्यासाठी पालिकेने स्वतःचे हक्काचे मनुष्यबळ रस्त्यावर उतरवले आहे. मुंबईतील सर्व २४ प्रशासकीय वॉर्डांमध्ये घनकचरा व्यवस्थापन विभागाचे ३५० हून अधिक ज्युनियर सुपरवायझर्स (कनिष्ठ पर्यवेक्षक) तैनात करण्यात आले आहेत. या सरकारी अधिकाऱ्यांना थेट दंडात्मक पावती फाडण्याचे आणि कायदेशीर कारवाई करण्याचे विशेष अधिकार देण्यात आले आहेत. यामुळे आता रस्त्यांवर वसुलीच्या नावाखाली होणाऱ्या दादागिरीला लगाम बसेल, अशी अपेक्षा आहे.

नव्या नियमावलीतील विविध २१ गुन्हे आणि दंडाची रक्कम
मुंबई महानगरपालिकेने आपल्या ‘घनकचरा व्यवस्थापन, स्वच्छता आणि आरोग्य उपविधी’ अंतर्गत एकूण २१ प्रकारचे उल्लंघन शोधून काढले असून, त्यानुसार वेगवेगळ्या दंडांची रचना केली आहे. या नवीन नियमावलीनुसार सार्वजनिक ठिकाणी थुंकल्यास २५० रुपये, तर उघड्यावर कचरा, प्लास्टिक किंवा लघवी व शौच करताना पकडल्यास थेट ५०० रुपये दंड वसूल केला जाईल. सार्वजनिक ठिकाणी पाळीव प्राण्यांनी घाण केल्यास मालकाला १,००० रुपये मोजावे लागतील, तर रस्त्यावर वाहने धुणाऱ्यांना ५०० रुपयांचा फटका बसेल.

यासोबतच सार्वजनिक ठिकाणी उघड्यावर कपडे किंवा भांडी धुण्यासाठी ३०० रुपये आणि प्राण्यांना-पक्ष्यांना उघड्यावर खाऊ घालण्यासाठी ५०० रुपये दंडाची तरतूद आहे. घरगुती पातळीवर ओला आणि सुका कचरा वेगळा न केल्यास २०० रुपये, तर मोठ्या सोसायट्यांनी कचरा वर्गीकरण न केल्यास १,००० रुपये दंड आकारण्यात येईल. बेकायदेशीरपणे बांधकाम राडारोडा (Debris) सार्वजनिक ठिकाणी फेकणाऱ्यांवर २०,००० ते २५,००० रुपयांपर्यंतची सर्वात मोठी दंडात्मक कारवाई केली जाणार आहे.

राडारोडा टाकणाऱ्यांवर पालिकेचा विशेष वॉच
मुंबईत सध्या मोठ्या प्रमाणावर पुनर्विकास (Redevelopment), मेट्रोची कामे आणि रस्ते सिमेंटिकरण सुरू आहे. या कामांमधून निघणारा राडारोडा (Construction and Demolition Debris) अनेक कंत्राटदार किंवा नागरिक रात्रीच्या अंधारात उड्डाणपुलांखाली, पूर्व-पश्चिम द्रुतगती महामार्गाच्या कडेला किंवा उघड्या मैदानांवर टाकून पळ काढतात. यामुळे शहराचे विद्रुपीकरण तर होतेच, शिवाय आरोग्याचा प्रश्नही निर्माण होतो. आता अशा विनापरवाना राडारोडा वाहतूक आणि फेकाफेकीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी थेट २५ हजारांचा दंड आकारला जाणार आहे. तसेच बांधकाम करणाऱ्या विकासकांना आपला राडारोडा कुठे विल्हेवाट लावला, याचा हिशोब पालिकेला देणे बंधनकारक राहील.

कचरा वर्गीकरण न केल्यास गृहनिर्माण सोसायट्यांना फटका
नव्या नियमांनुसार केवळ रस्त्यावरील अस्वच्छतेवरच नव्हे, तर घरोघरी होणाऱ्या कचरा व्यवस्थापनावरही पालिकेची नजर असेल. प्रत्येक घरातून ओला, सुका, घातक आणि घरगुती वैद्यकीय कचरा वेगळा करून देणे बंधनकारक आहे. जर एखाद्या कुटुंबाने कचरा वर्गीकरण करण्यास नकार दिला, तर पहिल्या गुन्ह्यासाठी २०० रुपये दंड होईल. मोठ्या गृहनिर्माण सोसायट्या किंवा व्यावसायिक संकुलांनी (Bulk Waste Generators) कचऱ्याचे वर्गीकरण न केल्यास त्यांना थेट १,००० रुपये दंड ठोठावला जाईल. तसेच मोठ्या सोसायट्यांना आपल्या आवारातच ओल्या कचऱ्यापासून खत तयार प्रकल्प राबवणे कायदेशीरदृष्ट्या बंधनकारक करण्यात आले आहे.

नियम पाळणे हाच एकमेव पर्याय
मुंबई महापालिकेच्या या धडक मोहिमेमुळे आता नागरिकांना आपल्या सवयी बदलाव्या लागणार आहेत. “हा दंड केवळ महसूल वाढवण्यासाठी नसून मुंबईकरांमध्ये नागरी शिस्त निर्माण करण्यासाठी आहे,” असे पालिकेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. रेल्वे स्थानके, बस थांबे, बाजारपेठा आणि पर्यटन स्थळांवर पालिकेचे पथक विशेष लक्ष ठेवून आहे. त्यामुळे आता मुंबईच्या रस्त्यांवर थुंकणे किंवा चालता-चालता कचरा फेकणे मुंबईकरांना चांगलेच महागात पडणार आहे. दंड भरण्यापेक्षा शहराची स्वच्छता राखणे आणि नियम पाळणे हाच सुज्ञ नागरिकांसाठी शहाणपणाचा मार्ग ठरेल.