रितूताई तावडे यांची ‘मुंबई शहर ग्रंथोत्सव २०२५’ ला सदिच्छा भेट..!!

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

मुंबई ही केवळ स्वप्नांची नगरी नसून ती ज्ञानाची आणि साहित्याची उपासना करणारी पंढरी आहे, याची प्रचिती नुकतीच दादर येथे आली. उच्च व तंत्र शिक्षण विभाग, ग्रंथालय संचालनालय (महाराष्ट्र राज्य) आणि मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालय, दादर यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित ‘मुंबई शहर ग्रंथोत्सव २०२५’ या सोहळ्याने मुंबईकरांच्या वाचन संस्कृतीला नवा उजाळा दिला आहे. दादर सारख्या सांस्कृतिक केंद्रस्थानी भरलेला हा ग्रंथोत्सव केवळ एक पुस्तक प्रदर्शन नसून, तो विचारांचा आणि साहित्याचा एक भव्य सोहळा ठरला आहे.

डिजिटल युगात ग्रंथोत्सवाचे महत्त्व
आजच्या धावपळीच्या आणि डिजिटल युगात, जिथे तरुण पिढी मोबाईल आणि सोशल मीडियात व्यग्र आहे, तिथे पुस्तकांशी नाते जोडण्यासाठी ग्रंथालय संचालनालय आणि मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाने घेतलेले कष्ट खरोखरच कौतुकास्पद आहेत. या ग्रंथोत्सवाच्या निमित्ताने हजारो दुर्मीळ आणि नवीन पुस्तके एकाच छताखाली उपलब्ध करून देण्यात आली होती. कथा, कादंबरी, कवितासंग्रह, आत्मचरित्रे आणि वैचारिक साहित्याचा खजिना पाहून पुस्तकप्रेमींच्या डोळ्यांचे पारणे फिटले.

वैचारिक जडणघडणीला नवी दिशा
या ग्रंथोत्सवाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे केवळ पुस्तकांचे प्रदर्शनच नव्हते, तर येथे आयोजित केलेले विविध साहित्यिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम. प्रख्यात लेखकांची व्याख्याने, परिसंवाद आणि कवी संमेलने यामुळे हा सोहळा वैचारिक देवाणघेवाणीचे मोठे केंद्र बनला. या कार्यक्रमांनी उपस्थित श्रोत्यांच्या आणि विशेषतः तरुणांच्या वैचारिक जडणघडणीला नवी दिशा देण्याचे काम केले आहे. दादरच्या या सांस्कृतिक वातावरणात साहित्याचा हा सुगंध दरवळताना दिसत होता.

तरुणाईचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद
आयोजकांनी यावर्षी विशेषतः तरुण पिढीला आकर्षित करण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले. “पुस्तके ही आपली सर्वात चांगली मित्र असतात; ती आपल्याला इतिहास शिकवतात आणि भविष्यासाठी तयार करतात,” हा संदेश या ग्रंथोत्सवातून प्रभावीपणे पोहोचवण्यात आला. मुंबईतील महाविद्यालयांमधील विद्यार्थ्यांनी या महोत्सवाला मोठ्या संख्येने भेट दिली, ही या उपक्रमाच्या यशाची पावती आहे. साहित्याची ही आवड पिढ्यानपिढ्या जिवंत राहावी, हाच या आयोजनामागचा मुख्य हेतू असल्याचे आयोजकांनी सांगितले.

मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाचा वारसा
मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाने आपल्या समृद्ध वारशातून या ग्रंथोत्सवासाठी मोलाचे सहकार्य केले. ऐतिहासिक संदर्भ ग्रंथ आणि मराठी साहित्यातील रत्ने येथे प्रदर्शनासाठी ठेवण्यात आली होती. ग्रंथालय संचालनालयाच्या प्रयत्नांमुळे शासकीय स्तरावर वाचन संस्कृती वाढवण्यासाठी होत असलेल्या हालचालींना बळ मिळाले आहे.

आयोजक आणि मान्यवरांच्या सदिच्छा
या ग्रंथोत्सवाला अनेक सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रातील मान्यवरांनी सदिच्छा भेटी दिल्या. “मुंबई ही ज्ञानाची नगरी आहे आणि अशा उपक्रमांमुळे शहराची सांस्कृतिक ओळख अधिक गडद होते,” अशा भावना अनेकांनी व्यक्त केल्या. या उपक्रमासाठी सर्व आयोजक, सहभागी साहित्यिक आणि ग्रंथप्रेमींना समाजाच्या सर्व थरातून शुभेच्छा देण्यात येत आहेत. हा ग्रंथोत्सव केवळ एक कार्यक्रम नसून, तो मराठी भाषेचा आणि साहित्याचा सन्मान करणारा एक उत्सव ठरला आहे. पुढील काळातही असे उपक्रम मुंबईच्या कानाकोपऱ्यात राबवले जावेत, अशी अपेक्षा पुस्तकप्रेमी व्यक्त करत आहेत.

ग्रंथप्रदर्शनातील विशेष आकर्षणे आणि विभागांची विविधता
या ग्रंथोत्सवाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे तिथे करण्यात आलेली पुस्तकांची मांडणी. बालसाहित्यासाठी एक स्वतंत्र दालन उभारण्यात आले होते, जिथे लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांची गर्दी पाहायला मिळाली. चित्रकथा, संस्कार कथा आणि विज्ञानावर आधारित पुस्तकांद्वारे मुलांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण करण्याचा प्रयत्न यशस्वी ठरला. तसेच, स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी करिअर मार्गदर्शन आणि संदर्भासाठी आवश्यक असलेल्या पुस्तकांचे विशेष स्टॉल्स लावण्यात आले होते. या प्रदर्शनात केवळ मराठीच नव्हे, तर इतर भाषांमधील दर्जेदार साहित्याचा मराठी अनुवादही मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होता.

सांस्कृतिक वारसा जपण्याचा मानस
ग्रंथालय संचालनालयाच्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अशा ग्रंथोत्सवांच्या माध्यमातून महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातील दुर्मिळ ग्रंथसंपदा सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्याचा आमचा मानस आहे. ग्रंथालये ही केवळ पुस्तके ठेवण्याची जागा नसून ती ज्ञानाची केंद्रे आहेत, हे या सोहळ्यातून अधोरेखित झाले. मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाने आपल्या संग्रहातील काही दुर्मिळ हस्तलिखिते आणि ऐतिहासिक दस्तऐवज प्रदर्शनासाठी खुले केले होते, ज्याने अभ्यासकांचे विशेष लक्ष वेधून घेतले. दादरच्या या ऐतिहासिक वास्तूत साहित्याचा हा जागर पुढील अनेक दिवस मुंबईकरांच्या स्मरणात राहील, यात शंका नाही.

भविष्यातील वाचक घडवण्याचा संकल्प
या ग्रंथोत्सवाचे सर्वात महत्त्वाचे फलित म्हणजे तिथल्या ग्रंथदालनांना भेट देणाऱ्या चिमुकल्या वाचकांचा उत्साह. मोबाईलच्या स्क्रीनमध्ये हरवलेल्या पिढीला पुन्हा एकदा कागदाचा गंध आणि अक्षरांचा सहवास मिळावा, यासाठी अनेक शाळांनी विशेष सहलींचे आयोजन केले होते. साहित्याच्या या महाकुंभात केवळ मुंबईकरच नव्हे, तर उपनगरातूनही अनेक पुस्तकप्रेमी सहकुटुंब सहभागी झाले होते. पुस्तके वाचल्याने कल्पनाशक्ती विस्तारते आणि व्यक्ती प्रगल्भ होते, हा विचार या सोहळ्यातून अधोरेखित झाला. अशा प्रकारचे ग्रंथोत्सव प्रत्येक जिल्ह्यात आयोजित केले जावेत, जेणेकरून महाराष्ट्राच्या समृद्ध परंपरेचा वारसा नव्या दमाने जतन केला जाईल. ‘मुंबई शहर ग्रंथोत्सव २०२५’ हा केवळ एक सोहळा नसून, तो एका नवीन वैचारिक क्रांतीचा प्रारंभ ठरला आहे, अशा प्रतिक्रिया यावेळी उपस्थित मान्यवरांनी व्यक्त केल्या.