व्यसनाच्या विळख्यात तरुण पिढी: एक सामाजिक चिंतेचा विषय’
मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा
व्यसनाच्या विळख्यात तरुण पिढी: एक सामाजिक चिंतेचा विषय’
तरुण पिढी आणि नशेचा विळखा – एक गंभीर सामाजिक इशारा
कोणत्याही देशाची खरी संपत्ती ही तिथली तरुण पिढी असते. ज्या तरुणांच्या खांद्यावर उद्याच्या प्रगत भारताची धुरा आहे, तोच तरुण आज ‘नशेच्या’ अंधाऱ्या खाईत लोटला जात आहे, ही अत्यंत चिंताजनक बाब आहे. अमली पदार्थांचे वाढते प्रस्थ आणि त्याकडे आकर्षित होणारी तरुणाई ही केवळ एका कुटुंबाची समस्या नसून, ती संपूर्ण समाजाला पोखरून काढणारी एक सामाजिक कीड बनली आहे.
वाढती व्याप्ती आणि बदलती स्वरूपे
पूर्वी नशा म्हटलं की केवळ मद्यपान किंवा तंबाखू डोळ्यांसमोर यायची. पण आजचे चित्र भयावह आहे. आज ड्रग्स, एमडी (MD), कोकेन, हेरॉईन यांसारख्या महाभयंकर अमली पदार्थांनी शहरांपासून गावागावांपर्यंत शिरकाव केला आहे. इतकेच नाही तर, शाळेत जाणाऱ्या कोवळ्या मुलांपर्यंत ही नशा पोहोचली आहे. कफ सिरप, व्हाईटनर किंवा घरगुती औषधांचा नशा म्हणून होणारा वापर हा या समस्येचे गांभीर्य अधिक वाढवणारा आहे. ‘रेव्ह पार्टीज’ आणि पब संस्कृतीच्या नावाखाली नशेला ग्लॅमर देण्याचा प्रयत्न होताना दिसत आहे.
तरुण पिढी नशेच्या आहारी का जाते?
यामागे अनेक सामाजिक आणि मानसिक कारणे आहेत.
१. मानसिक ताणतणाव: अभ्यासाचा दबाव, बेरोजगारी, करिअरची चिंता आणि ढासळती कुटुंब व्यवस्था यामुळे तरुण नैराश्यात जात आहेत. या नैराश्यातून क्षणिक सुटका मिळवण्यासाठी ते नशेचा आधार घेतात.
२. मित्रपरिवार आणि फॅशन: अनेकदा मित्रांच्या आग्रहाखातर किंवा ‘कूल’ दिसण्यासाठी नशेची सुरुवात होते. एका वेळेची मजा कधी सवय बनते, हे त्या तरुणालाही समजत नाही.
३. सोशल मीडिया आणि चित्रपटांचा प्रभाव: चित्रपट किंवा वेब सीरिजमध्ये नशेचे उदात्तीकरण केले जाते. नायकाने सिगारेट ओढणे किंवा ड्रग्ज घेणे हे ‘स्टाईल’ म्हणून स्वीकारले जाते, ज्याचा थेट परिणाम कच्च्या मनाच्या तरुणांवर होतो.
४. सुलभ उपलब्धता: आज गल्लीबोळातील पानटपऱ्यांपासून ते ऑनलाईन माध्यमांपर्यंत अमली पदार्थ सहज उपलब्ध होत आहेत, ही प्रशासनाचे अपयश दर्शवणारी बाब आहे.
कुटुंबाची आणि समाजाची वाताहत
जेव्हा घरातील एक तरुण नशेच्या आहारी जातो, तेव्हा केवळ त्याचे आरोग्य बिघडत नाही, तर संपूर्ण कुटुंब उद्ध्वस्त होते. आर्थिक ओढाताण, घरातील वाद आणि समाजात होणारी बदनामी यामुळे अनेक कुटुंबे मानसिकदृष्ट्या कोलमडून पडतात. नशेखोर तरुण गुन्हेगारीकडे वळतात. चोरी, लूटमार आणि हिंसक कृत्ये करण्यामागे नशेची तलफ हे मोठे कारण असते. परिणामी, समाजाची सुरक्षितता धोक्यात येते.
प्रशासनाची भूमिका आणि मर्यादा
पोलिस प्रशासन आणि अमली पदार्थ विरोधी पथके (NCB) वेळोवेळी कारवाई करत असतात. मात्र, ड्रग्ज माफियांचे जाळे इतके खोलवर पसरलेले आहे की, केवळ कारवाई करून हे थांबणार नाही. सीमेपलीकडून होणारी तस्करी आणि स्थानिक पातळीवर मिळणारे राजकीय संरक्षण हे यातील मोठे अडथळे आहेत. जोपर्यंत पुरवठा साखळी (Supply Chain) तोडली जात नाही, तोपर्यंत ही समस्या मुळापासून संपणार नाही.
उपाययोजना: शिक्षेपेक्षा प्रबोधन महत्त्वाचे
नशेच्या विळख्यातून बाहेर पडण्यासाठी केवळ कायदे पुरेसे नाहीत, तर सामाजिक चळवळीची गरज आहे.
पालकांचे लक्ष: पालकांनी आपल्या मुलांशी मैत्रीचे नाते जपले पाहिजे. त्यांच्या वागण्यातील बदल, अचानक वाढलेला खर्च किंवा त्यांचा मित्रपरिवार यावर बारीक लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
शाळा-महाविद्यालयांची भूमिका: केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता, व्यसनाधीनतेचे दुष्परिणाम सांगणारे उपक्रम राबवले पाहिजेत. समुपदेशन केंद्र (Counseling Centers) प्रत्येक शैक्षणिक संस्थेत अनिवार्य असावीत.
व्यसनमुक्ती केंद्रांचे सक्षमीकरण: जी मुले या विळख्यात अडकली आहेत, त्यांना गुन्हेगार न मानता ‘रुग्ण’ म्हणून वागणूक देऊन, योग्य उपचार आणि प्रेमाच्या जोरावर मुख्य प्रवाहात आणले पाहिजे.
निष्कर्ष
तरुणाई ही देशाचे भविष्य आहे आणि हे भविष्य धुराच्या लोटात किंवा सुयांच्या टोकात हरवून चालणार नाही. नशा ही केवळ शरीराचा नाश करत नाही, तर ती बुद्धी, संस्कार आणि स्वप्नांचाही खून करते. “नको नशा, हवी नवी दिशा” हे ब्रीदवाक्य केवळ भिंतीवर न राहता प्रत्येक तरुणाच्या मनात रुजणे आवश्यक आहे. आपण सर्वांनी मिळून जर या सामाजिक संकटाविरुद्ध लढा दिला, तरच आपली उद्याची पिढी सशक्त आणि सुदृढ असेल.
भविष्याची पहाट
शेवटी, तरुण पिढी हीच देशाचे भविष्य आहे आणि हे भविष्य जर नशेच्या धुराड्यात हरवले, तर राष्ट्राची प्रगती खुंटल्याशिवाय राहणार नाही. अमली पदार्थांचा विळखा हा एक असा चक्रव्यूह आहे, ज्यात प्रवेश करणे सोपे आहे, पण बाहेर पडणे अत्यंत कठीण. हा विळखा तोडण्यासाठी आता केवळ उपदेशाचे डोस देऊन चालणार नाही, तर कृती आराखडा तयार करावा लागेल.
ज्या तरुणांच्या हातात उद्याच्या भारताचे स्वप्न आहे, त्यांच्या नसांमध्ये अमली पदार्थांचे विष नाही, तर जिद्द आणि कष्टाचे रक्त सळसळले पाहिजे. आपण सर्वांनी मिळून जर आज या संकटाविरुद्ध आवाज उठवला, तरच उद्याची पहाट व्यसनमुक्त, सशक्त आणि सुदृढ असेल. चला तर मग, या अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्यासाठी एक पाऊल उचलूया आणि आपल्या तरुणाईला ‘नशा’ सोडून ‘नव्या दिशा’ शोधण्यासाठी प्रेरित करूया. कारण, जेव्हा तरुण जागा होतो, तेव्हाच देश प्रगत होतो!
