मुंबई रस्ते काँक्रिटीकरण: पालिकेचा ‘मास्टर प्लॅन’ आणि नवीन डेडलाईन..!!

मुंबई: निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

मुंबई महानगरातील पायाभूत सुविधांचा दर्जा उंचावण्यासाठी आणि नागरिकांना पावसाळ्यात होणाऱ्या खड्ड्यांच्या त्रासातून कायमची सुटका मिळवून देण्यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने कंबर कसली आहे. मुंबईतील रस्त्यांचे संपूर्णपणे सिमेंट काँक्रिटीकरण करण्याचा धडाका पालिकेने लावला असून, या प्रकल्पाच्या प्रगतीचा आढावा घेण्यासाठी नुकतीच एक महत्त्वाची बैठक पार पडली. या बैठकीत महानगरपालिका आयुक्त आणि प्रशासक श्रीमती अश्विनी भिडे यांनी कामाचा दर्जा आणि कालमर्यादा यांबाबत कडक निर्देश दिले आहेत.

दोन टप्प्यांत होणार मुंबईचा कायापालट
मुंबईतील रस्ते खड्डेमुक्त करण्यासाठी पालिकेने ‘रस्ते सिमेंट काँक्रिटीकरण प्रकल्प’ दोन मोठ्या टप्प्यांमध्ये विभागला आहे. पहिल्या टप्प्यात शहरातील मुख्य वर्दळीचे रस्ते आणि दुसऱ्या टप्प्यात अंतर्गत रस्त्यांचा समावेश करण्यात आला आहे. पावसाळ्यात डांबरी रस्त्यांवर पडणारे खड्डे आणि त्यामुळे होणारी वाहतूक कोंडी टाळण्यासाठी ‘सिमेंट काँक्रिटीकरण’ हाच उत्तम पर्याय असल्याचे तांत्रिक तज्ज्ञांचे मत आहे. त्याअनुषंगाने मुंबईच्या कानाकोपऱ्यात सध्या काँक्रिटीकरणाची कामे युद्धपातळीवर सुरू आहेत.

गुणवत्तेशी तडजोड नको: आयुक्तांचे स्पष्ट संकेत
आयुक्त अश्विनी भिडे यांनी आढावा बैठकीत स्पष्ट केले की, केवळ रस्ते बांधणे महत्त्वाचे नसून ते ‘गुणवत्तापूर्ण’ असणे अनिवार्य आहे. “काँक्रिटीकरणाची कामे करताना तांत्रिक निकषांचे काटेकोरपणे पालन करावे. रस्ते दीर्घकाळ टिकावेत आणि नागरिकांना कोणत्याही तक्रारीला वाव मिळू नये, अशा पद्धतीने कामाचे नियोजन करा,” असे निर्देश त्यांनी संबंधित विभागाच्या अभियंत्यांना आणि कंत्राटदारांना दिले आहेत. कामाच्या ठिकाणी सीसीटीव्ही कॅमेरे लावणे, साहित्याची प्रयोगशाळेत चाचणी करणे आणि त्रयस्थ संस्थेमार्फत (Third Party Audit) कामाची तपासणी करणे यांसारख्या उपाययोजनांवर त्यांनी भर दिला आहे.

विहित वेळेत काम पूर्ण करण्याचे आव्हान
मुंबईतील रस्ते कामांमुळे होणारी वाहतूक कोंडी हा नागरिकांच्या संतापाचा विषय ठरतो. हे लक्षात घेऊन, सर्व प्रकल्प विहित वेळेत (Timeline) पूर्ण करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. पावसाळा सुरू होण्यापूर्वी जास्तीत जास्त कामे मार्गी लावण्याचे उद्दिष्ट पालिकेने ठेवले आहे. ज्या कंत्राटदारांकडून कामात दिरंगाई होईल, त्यांच्यावर दंडात्मक कारवाई करण्याचे संकेतही प्रशासनाने दिले आहेत.

नागरिकांच्या सुविधेला प्राधान्य
रस्त्यांचे काम सुरू असताना नागरिकांना कमीत कमी त्रास होईल, याची काळजी घेण्याचे आवाहन आयुक्तांनी केले आहे. पर्यायी मार्गांची आखणी, वाहतूक पोलिसांशी समन्वय आणि रात्रीच्या वेळी जास्तीत जास्त काम उरकून घेणे, यावर भर दिला जात आहे. या प्रकल्पांतर्गत केवळ रस्तेच नव्हे, तर रस्त्यांच्या कडेला असलेल्या पदपथांचे (Footpaths) सुशोभीकरण आणि पर्जन्य जलवाहिन्यांचे (Storm Water Drains) जाळे अधिक सक्षम करण्यावरही लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.

‘खड्डेमुक्त मुंबई’चे स्वप्न होणार साकार
गेल्या अनेक वर्षांपासून मुंबईकरांना पावसाळ्यातील खड्ड्यांचा मोठा सामना करावा लागत होता. मात्र, मुख्यमंत्री आणि राज्य सरकारच्या मार्गदर्शनाखाली महानगरपालिकेने घेतलेला हा काँक्रिटीकरणाचा निर्णय मुंबईच्या पायाभूत सुविधेसाठी ‘गेम चेंजर’ ठरणार आहे. येत्या काही वर्षांत मुंबईतील बहुतांश रस्ते सिमेंटचे झाल्यामुळे देखभालीचा खर्च कमी होईल आणि प्रवासाचा वेगही वाढेल, असा विश्वास प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.

आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आणि पारदर्शकता
रस्ते काँक्रिटीकरणाच्या या प्रकल्पात केवळ जुन्या पद्धती न वापरता, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अंतर्भाव करण्यात आला आहे. रस्ते तयार करताना त्याखालील विविध सेवावाहिन्या (Utilities) जसे की पाण्याचे पाईप्स, गॅस वाहिन्या आणि वीज केबल्ससाठी विशेष ‘डक्ट्स’ तयार करण्यात येत आहेत. यामुळे भविष्यात दुरुस्तीसाठी रस्ते पुन्हा खोदण्याची गरज भासणार नाही. “रस्त्यांचे आयुष्यमान वाढवण्यासाठी तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम नियोजन करणे ही काळाची गरज आहे,” असे मतही अश्विनी भिडे यांनी व्यक्त केले. याशिवाय, कामाच्या ठिकाणी सीसीटीव्हीच्या माध्यमातून मुख्यालयातून थेट देखरेख (Monitoring) केली जात असल्याने कामात पारदर्शकता येणार आहे.

पावसाळी पाण्याचा निचरा आणि जलवाहिन्यांचे सक्षमीकरण
केवळ रस्ते सिमेंटचे करून चालणार नाही, तर पावसाळ्यात पाणी साचू नये यासाठी रस्त्यांच्या कडेला असलेल्या पर्जन्य जलवाहिन्यांचे (Storm Water Drains) जाळे अधिक सक्षम करण्यावरही भर देण्यात आला आहे. नवीन काँक्रीट रस्त्यांच्या रचनेत पाण्याचा निचरा होण्यासाठी विशिष्ट ‘स्लोप’ आणि ‘कॅच पिट्स’ची व्यवस्था करण्यात आली आहे. यामुळे मुसळधार पावसातही रस्त्यांवर पाणी साचणार नाही आणि वाहतूक सुरळीत राहील. प्रत्येक प्रभागातील (Ward) साहाय्यक आयुक्तांना त्यांच्या कार्यक्षेत्रातील कामांवर वैयक्तिक लक्ष देण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.

कंत्राटदारांवर कडक देखरेख आणि दंड
कामाच्या दर्जाबाबत कोणतीही तडजोड खपवून घेतली जाणार नाही, असा सज्जड दम प्रशासनाने कंत्राटदारांना दिला आहे. विहित कालमर्यादेत काम पूर्ण न करणाऱ्या किंवा निकृष्ट दर्जाचे साहित्य वापरणाऱ्या कंत्राटदारांवर दंडात्मक कारवाईसह त्यांना काळ्या यादीत टाकण्याचा इशाराही देण्यात आला आहे. रस्ते कामाच्या ठिकाणी धुळीचे प्रदूषण टाळण्यासाठी ‘एअर पोल्युशन मिटिगेशन’ नियमांचे पालन करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे, जेणेकरून पर्यावरणाचे रक्षण होईल.

बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे मुंबईच्या रस्त्यांचा चेहरामोहरा बदलणार असल्याचे चित्र आता स्पष्ट दिसत आहे. गुणवत्ता आणि वेळेचे पालन झाल्यास, येणारा पावसाळा मुंबईकरांसाठी खऱ्या अर्थाने सुखकर ठरू शकतो.