मुंबईत बुलेट ट्रेनचा धमाका! २१ किमी भुयारी मार्गाचे काम सुरू 

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

भारताचा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प असलेल्या ‘मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन’ प्रकल्पाने आता मुंबईत वेगाने वेग घेतला आहे. देशातील पहिल्या बुलेट ट्रेनची स्थानके गुजरात आणि मुंबईत उभारली जात असून, मुंबईतील प्रवास हा पूर्णपणे जमिनीखालून म्हणजेच भुयारी मार्गाने होणार आहे. या प्रकल्पातील अत्यंत आव्हानात्मक मानल्या जाणाऱ्या मुंबई बीकेसी (BKC) ते शिळफाटा या २१ किलोमीटर लांबीच्या भुयारी मार्गाच्या खोदकामाला आता प्रत्यक्ष सुरुवात झाली आहे.

मुंबईत जमिनीखाली धावणार ‘बुलेट’
नॅशनल हाय स्पीड रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (NHSRCL) द्वारे राबवल्या जाणाऱ्या या प्रकल्पात मुंबईतील मार्ग पूर्णपणे भुयारी असणार आहे. बीकेसी येथील मुख्य स्थानकापासून ते शिळफाटा पर्यंतचा हा मार्ग समुद्राखालून आणि लोकवस्तीच्या खालून जाणार आहे. यासाठी घणसोली येथील सावली आणि विक्रोळी परिसरात महाकाय ‘टनेल बोरिंग मशीन’ (TBM) च्या साहाय्याने बोगदा तयार करण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू करण्यात आले आहे.

प्रकल्पाची वैशिष्ट्ये आणि आव्हाने:
समुद्राखालील बोगदा: या २१ किमीच्या मार्गापैकी ७ किलोमीटरचा मार्ग ठाणे खाडीच्या समुद्राखालून जाणार आहे. हे तंत्रज्ञान भारतात पहिल्यांदाच वापरले जात आहे.
खोल खोदकाम: हा बोगदा जमिनीपासून साधारणपणे २५ ते ६५ मीटर खोल असणार आहे.
महाकाय यंत्रणा: खोदकामासाठी जगातील सर्वात प्रगत टनेल बोरिंग मशिन्सचा वापर केला जात आहे, जेणेकरून वरील भागातील इमारती आणि जनजीवनावर कोणताही परिणाम होणार नाही.

घणसोली आणि विक्रोळी: मुख्य जंक्शन
सध्या घणसोली येथील सावली परिसरात आणि विक्रोळीमध्ये बोगद्यासाठीच्या शाफ्टचे काम पूर्ण झाले असून, आता प्रत्यक्ष बोगदा खोदण्यास सुरुवात झाली आहे. घणसोली येथील कामामुळे नवी मुंबई आणि ठाणे परिसरातील प्रवाशांना भविष्यात बुलेट ट्रेनचा मोठा फायदा मिळणार आहे. विक्रोळी येथील बोगद्याचे काम हे मुंबईतील मध्य रेल्वेच्या समांतर चालणार असल्याने रेल्वे प्रशासनाशी समन्वय साधून हे काम केले जात आहे.

कधी होणार प्रकल्प पूर्ण?
मुंबई आणि गुजरातला जोडणाऱ्या या ५०८ किमीच्या मार्गावर एकूण १२ स्थानके असणार आहेत. गुजरातमध्ये पुलांचे आणि स्थानकांचे काम वेगाने पूर्ण होत असताना, मुंबईतील या भुयारी मार्गाचे काम पूर्ण होणे हा या प्रकल्पाचा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. सरकारी सूत्रांनुसार, २०२६ च्या अखेरीस बुलेट ट्रेनची पहिली चाचणी घेण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

प्रवासाचा वेळ वाचणार
सध्या मुंबई ते अहमदाबाद प्रवासासाठी ६ ते ७ तास लागतात. बुलेट ट्रेनमुळे हे अंतर केवळ २ तास ७ मिनिटांत (वेगवान ट्रेन) आणि २ तास ५८ मिनिटांत (सर्व स्थानकांवर थांबणारी ट्रेन) पूर्ण होणार आहे. यामुळे मुंबई आणि गुजरात या दोन आर्थिक केंद्रांमधील व्यापार आणि उद्योगवाढीला मोठी चालना मिळणार आहे.

आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आणि जागतिक दर्जाची सुरक्षा
या भुयारी मार्गाच्या बांधकामासाठी जपानच्या ‘शिंकानसेन’ (Shinkansen) तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे. हा बोगदा खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या टनेल बोरिंग मशिन्स (TBM) केवळ खोदकामच करत नाहीत, तर खोदलेल्या भागाला सिमेंटच्या मजबुत रिंग्सने सुरक्षितरीत्या वेढून घेतात. ताशी ३२० किमी वेगाने धावणाऱ्या ट्रेनचा हवेचा दाब (Air Pressure) सहन करण्यासाठी या बोगद्याचा व्यास जाणीवपूर्वक मोठा ठेवण्यात आला आहे. तसेच, बोगद्याच्या आत आपत्कालीन परिस्थितीत प्रवाशांच्या सुटकेसाठी ठराविक अंतरावर विशेष मार्ग (Emergency Exits) आणि वायुविजन यंत्रणा (Ventilation Shafts) तयार करण्यात येत आहेत.

पर्यावरणाचे रक्षण आणि स्थानिकांचा विचार
मुंबईतील या भुयारी मार्गाचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे यामुळे जमिनीवरील पर्यावरणाचे आणि हरित पट्ट्याचे रक्षण होणार आहे. विशेषतः ठाणे खाडीच्या फ्लेमिंगो अभयारण्य आणि खारफुटीच्या (Mangroves) भागातून हा मार्ग जात असताना, पर्यावरणाची कोणतीही हानी होऊ नये यासाठी रेल्वे प्रशासनाने उन्नत मार्गाऐवजी भुयारी मार्गाचा पर्याय निवडला आहे. खोदकामामुळे निर्माण होणारी माती आणि दगड यांची विल्हेवाट लावण्यासाठी विशेष व्यवस्था करण्यात आली असून, कामामुळे होणारा आवाज आणि कंपन (Vibrations) मर्यादित ठेवण्यासाठी ध्वनीरोधक पडद्यांचा वापर केला जात आहे. यामुळे विक्रोळी आणि घणसोली परिसरातील रहिवाशांना कोणताही त्रास होणार नाही याची काळजी घेतली जात आहे.

आर्थिक क्रांतीची नांदी
हा प्रकल्प केवळ रेल्वेचा प्रवास सुलभ करणार नाही, तर मुंबई आणि गुजरातच्या आर्थिक सुबत्तेला नवा आयाम देणार आहे. या प्रकल्पामुळे बांधकामादरम्यान हजारो कुशल आणि अकुशल कामगारांना रोजगार मिळाला आहे. बुलेट ट्रेन सुरू झाल्यानंतर बीकेसी, विक्रोळी आणि घणसोली यांसारख्या परिसरातील रिअल इस्टेट मार्केटमध्ये मोठी तेजी येण्याची शक्यता आहे. भविष्यात यामुळे देशाच्या जीडीपीमध्ये (GDP) मोठी भर पडणार असून, भारत जागतिक दर्जाच्या वाहतूक पायाभूत सुविधांमध्ये अग्रेसर होईल, असा विश्वास सरकारला आहे.

“या प्रकल्पामुळे मुंबईच्या दळणवळण इतिहासात एक नवीन आणि वेगवान अध्याय लिहिला जाणार आहे.”