एटीएम वापरताना घ्या ‘ही’ काळजी, नाहीतर होतील पैसे कट..!!

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

डिजिटल युगात बँकिंग व्यवहार सोपे झाले असले तरी, त्यासोबतच आर्थिक फसवणुकीचे (Cyber Fraud) धोकेही वाढले आहेत. एटीएम (ATM) कार्ड क्लोनिंग, स्किमिंग आणि पिन चोरीसारख्या घटना दररोज समोर येत आहेत. अनेकदा आपली एक छोटीशी चूक बँक खाते रिकामे करण्यास पुरेशी ठरते. त्यामुळे, एटीएममधून पैसे काढताना सावध राहणे अत्यंत आवश्यक आहे.

बँका वारंवार ग्राहकांना सतर्क करत असतात, तरीही तांत्रिक कौशल्याचा वापर करून चोरटे लोकांच्या कष्टाचे पैसे चोरण्यात यशस्वी होतात. तुम्हीही एटीएम वापरत असाल, तर खालील बाबींकडे बारकाईने लक्ष द्या, जेणेकरून तुमचे पैसे सुरक्षित राहतील.
१. एटीएम मशीनची तपासणी करा (Check for Skimmers)
एटीएममध्ये कार्ड टाकण्यापूर्वी, ज्या ठिकाणी कार्ड इन्सर्ट केले जाते (Card Slot), ते ठिकाण नीट तपासा. सायबर चोर तिथे ‘स्किमर’ (Skimmer) नावाचे एक छोटे मशीन लावतात. हे मशीन तुमच्या कार्डाची संपूर्ण माहिती कॉपी करते. जर कार्ड स्लॉट सैल वाटत असेल किंवा तिथे काही अतिरिक्त भाग जोडलेला दिसत असेल, तर तिथे कार्ड टाकू नका.
२. पिन टाकताय? कीपॅड झाकून धरा
अनेकदा आपण घाईघाईत पिन (PIN) टाकतो. चोरटे एटीएमच्या कीपॅडवर बारीक कॅमेरे बसवतात किंवा तुमच्या मागे उभे राहून तुमचा पिन पाहण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे, जेव्हा तुम्ही तुमचा चार अंकी पिन टाकता, तेव्हा दुसऱ्या हाताने कीपॅड पूर्णपणे झाकून धरा. यामुळे जर तिथे छुपा कॅमेरा असेल, तरी तुमचा पिन सुरक्षित राहील.
३. अपरिचित व्यक्तीची मदत घेऊ नका
एटीएममध्ये पैसे काढताना अडचण आली, तर कधीही तिथे उभ्या असलेल्या अनोळखी व्यक्तीची मदत घेऊ नका. अनेकदा मदतीच्या बहाण्याने चोरटे तुमचे कार्ड बदलतात (Card Swapping) आणि तुमचा पिन लक्षात ठेवतात. काही वेळाने तुमच्या खात्यातून पैसे काढले जातात. तांत्रिक अडचण असल्यास फक्त बँक कर्मचारी किंवा अधिकृत सुरक्षा रक्षकाशीच बोला.
४. व्यवहार पूर्ण झाल्यावर ‘कॅन्सल’ बटण दाबा
पैसे हातात आल्यावर अनेक लोक लगेच एटीएममधून बाहेर पडतात. ही मोठी चूक ठरू शकते. पैसे काढल्यानंतर स्क्रीनवर ‘व्यवहार पूर्ण झाला’ (Transaction Complete) असा मेसेज येईपर्यंत थांबा. बाहेर पडण्यापूर्वी कीपॅडवरील ‘Cancel’ बटण नक्की दाबा आणि हिरवा दिवा लागल्याची खात्री करा.
५. खांद्यावरून डोकावणाऱ्यांपासून सावध राहा (Shoulder Surfing)
एटीएम केबिनमध्ये तुमच्या व्यतिरिक्त दुसरी व्यक्ती असणे कायद्याने चुकीचे आहे. जर कोणी तुमच्या अगदी जवळ उभे असेल किंवा तुमच्या खांद्यावरून पाहण्याचा प्रयत्न करत असेल, तर त्याला बाहेर जाण्यास सांगा. तुमच्या गोपनीयतेशी तडजोड करू नका.
६. मोबाईल अलर्टवर लक्ष द्या
तुमच्या बँक खात्याशी संबंधित मोबाईल क्रमांक नेहमी अपडेट ठेवा. एटीएममधून पैसे काढल्याचा मेसेज (SMS) तात्काळ येतो. जर तुम्ही पैसे काढले नसतानाही असा मेसेज आला, तर समजून जा की तुमची फसवणूक झाली आहे. अशा वेळी त्वरित बँकेला कळवून कार्ड ब्लॉक करा.
७. एटीएम पिन वारंवार बदला
सुरक्षिततेच्या दृष्टीने तुमचा एटीएम पिन दर ३ ते ६ महिन्यांनी बदलणे फायदेशीर ठरते. तसेच, पिन म्हणून तुमची जन्मतारीख, गाडीचा नंबर किंवा ‘१२३४’ सारखे सोपे अंक ठेवू नका. असा पिन चोरटे सहज ओळखू शकतात.
८. सार्वजनिक वाय-फाय टाळा
अनेकजण रेल्वे स्टेशन किंवा मॉलमध्ये मोफत वाय-फाय वापरून बँकिंग ॲप्स लॉग-इन करतात. सार्वजनिक वाय-फायवर तुमची माहिती हॅक होण्याचा धोका सर्वाधिक असतो. त्यामुळे आर्थिक व्यवहारांसाठी नेहमी स्वतःचा सुरक्षित मोबाईल डेटा वापरा.
९. निर्जन ठिकाणचे एटीएम टाळा
शक्यतो ज्या एटीएमवर सुरक्षा रक्षक (Security Guard) आहे किंवा जे मुख्य रस्त्यावर आहे, अशाच एटीएमचा वापर करा. निर्जन ठिकाणच्या एटीएममध्ये स्किमिंग डिव्हाइस लावण्याची शक्यता जास्त असते कारण तिथे चोरांना काम करायला वेळ मिळतो.
१०. कार्डलेस कॅश विथड्रॉलचा (Cardless Cash) वापर करा
सध्या अनेक बँकांनी ‘QR कोड’ किंवा ‘UPI’ द्वारे एटीएममधून पैसे काढण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली आहे. यामध्ये तुम्हाला प्रत्यक्ष एटीएम कार्ड मशीनमध्ये टाकण्याची गरज नसते. कार्डचा वापर टाळल्यामुळे ‘कार्ड क्लोनिंग’ किंवा ‘स्किमिंग’ होण्याचा धोका शून्य होतो. सुरक्षिततेच्या दृष्टीने ही सर्वात आधुनिक आणि खात्रीशीर पद्धत मानली जाते. त्यामुळे शक्य असल्यास कार्डऐवजी मोबाईलमधील बँकिंग ॲप वापरून पैसे काढा. ATM Security.

११. ‘बँक फ्रॉड’ झाल्यास काय करावे?
जर तुमच्या खात्यातून अनाधिकृतपणे पैसे कट झाले, तर घाबरून न जाता खालील पावले उचला:

तक्रार नोंदवा: तात्काळ बँकेच्या कस्टमर केअरला फोन करून कार्ड ब्लॉक करा.
सायबर क्राईम: ‘१९३०’ या हेल्पलाईन नंबरवर कॉल करा किंवा www.cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा.
२४ तासांत माहिती द्या: रिझर्व्ह बँकेच्या नियमानुसार, जर तुम्ही ३ दिवसांच्या आत बँकेला कळवले, तर तुमचे पैसे परत मिळण्याची शक्यता जास्त असते.