‘टीआरपी’चा माज, नैतिकतेचा संकोच आणि ‘दो कौडी’च्या पत्रकारितेचा अहंकार!
मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा
डिजिटल क्रांतीच्या या युगात माहिती आणि ज्ञानाचे लोकशाहीकरण वेगाने होत आहे. खेड्यापाड्यातील अत्यंत गरीब विद्यार्थ्यांना ज्या ऑनलाईन शिक्षकांनी मोफत किंवा अत्यंत अल्प दरात दर्जेदार शिक्षण उपलब्ध करून दिले, त्या संपूर्ण शिक्षक समुदायाचा एका टीव्ही चॅनेलच्या मुख्य प्रवाहातील अँकरने ‘दो कौडी के टीचर्स’ (दोन कवडीचे शिक्षक) आणि ‘फ्रॉड’ असा अत्यंत उद्धट आणि अशोभनीय शब्दांत अपमान केला आहे. ‘आज तक’ वृत्तवाहिनीच्या व्यवस्थापकीय संपादिका अंजना ओम कश्यप यांनी थेट लाईव्ह प्राईम टाईमवर यूट्यूब शिक्षकांवर केलेली ही विषारी टिप्पणी केवळ वैयक्तिक अहंकार दर्शवणारी नाही, तर मुख्य प्रवाहातील प्रसारमाध्यमांच्या ढासळत चाललेल्या नैतिकतेवर आणि त्यांच्या मानसिक दिवाळखोरीवर कडाडून ओढलेला आसूड आहे. एका वृत्तवाहिनीच्या बड्या पदावर बसलेल्या जबाबदार पत्रकाराने लाखो विद्यार्थ्यांना घडवणाऱ्या शिक्षकांना ‘तमाशा करणारे’ आणि ‘दोन कवडीचे’ म्हणावे, यासारखा दुसरा नैतिक पराभव असू शकत नाही.
अहंकाराचा अट्टाहास आणि मुख्य प्रवाहातील माध्यमांची विफलता
एनईईटी (NEET) परीक्षा घोटाळा आणि पेपर लीकसारख्या गंभीर मुद्द्यांवर चर्चा करताना अंजना ओम कश्यप यांनी ज्या पद्धतीने यूट्यूबच्या स्टार शिक्षकांना लक्ष्य केले, त्यावरून हे स्पष्ट होते की मुख्य प्रवाहातील माध्यमं आता जनतेच्या मूलभूत प्रश्नांपासून पूर्णपणे भरकटली आहेत. जेव्हा देशातील परीक्षा यंत्रणा कोलमडते, लाखो विद्यार्थ्यांचे भविष्य टांगणीला लागते, तेव्हा एनटीए (NTA) आणि सरकारला जाब विचारण्याऐवजी, विद्यार्थ्यांच्या हक्कासाठी आवाज उठवणाऱ्या आणि त्यांना न्याय मिळवून देण्यासाठी लढणाऱ्या ऑनलाईन शिक्षकांवरच चिखलफेक केली जाते.
“ज्या पत्रकारितेने २००० रुपयांच्या नोटेमध्ये ‘जीपीएस चिप’ शोधण्याचा अचाट शोध लावला होता, तिने देशातील प्रामाणिक शिक्षकांना ज्ञानाचे धडे शिकवावेत, हाच मुळी या शतकातील सर्वात मोठा विनोद आहे.”
स्वतःला लोकशाहीचा चौथा स्तंभ म्हणवून घेणाऱ्या या ‘गोदी मीडिया’च्या अँकर्सना हे विसर पडला आहे का, की त्यांच्या स्वतःच्या टीव्ही डिबेट्स हे केवळ आणि केवळ टीआरपी (TRP) वाढवण्यासाठी आयोजित केलेले ओरडण्याचे आणि भांडणांचे ‘तमाशे’ बनले आहेत? दररोज संध्याकाळी स्टुडिओमध्ये बसून समाजात द्वेष आणि सनसनाटी पसरवणाऱ्या अंजना ओम कश्यप यांच्यासारख्या पत्रकारांनी, अहोरात्र कष्ट करून विद्यार्थ्यांचे भविष्य उज्ज्वल करणाऱ्या शिक्षकांच्या गुणवत्तेवर शंका घ्यावी, हा सरळ-सरळ ज्ञानाचा आणि सरस्वतीचा अवमान आहे.
शिक्षणाचे लोकशाहीकरण विरुद्ध टीआरपीचा धंदा
आज देशातील लाखो गरीब, शेतकरी आणि कष्टकऱ्यांची मुलं जी दिल्ली-कोटा किंवा मोठ्या शहरांमधील महागड्या कोचिंग सेंटर्सची फी परवडत नाही, ती यूट्यूब आणि ऑनलाईन शिक्षकांच्या मदतीने स्पर्धा परीक्षांमध्ये यश मिळवत आहेत. खान सर, अभिनय शर्मा किंवा सुमन मॅम यांच्यासारख्या शिक्षकांनी डिजिटल क्रांतीचा वापर करून शिक्षणाचे दार अगदी शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवले आहे. या शिक्षकांचे स्टारडम किंवा त्यांची लोकप्रियता कोणत्याही टीव्ही वाहिनीच्या टीआरपी रेटिंगपेक्षा खूप मोठी आहे, कारण ती कोट्यवधी विद्यार्थ्यांच्या विश्वासावर आणि प्रेमावर कमावलेली आहे.
दुसरीकडे, कॉर्पोरेट हितसंबंध आणि सत्तेच्या चाटुकारितेमध्ये मग्न असलेल्या मुख्य प्रवाहातील पत्रकारांना आता हे कळून चुकले आहे की, त्यांची विश्वासार्हता शून्यावर आली आहे. जागतिक पत्रकारिता स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारताची घसरलेली रँक हे या तथाकथित बड्या पत्रकारांच्या कामगिरीचे जिवंत प्रमाणपत्र आहे. जेव्हा समाज आणि तरुणाई या बिकाऊ आणि सनसनाटी माध्यमांकडे पाठ फिरवून माहिती आणि विश्लेषणासाठी डिजिटल प्लॅटफॉर्म्सकडे वळत आहे, तेव्हा या प्रस्थापित अँकर्सचा अहंकार दुखावला जाणे स्वाभाविक आहे. हाच वैयक्तिक जळफळाट अंजना ओम कश्यप यांच्या त्या बेजबाबदार आणि अत्यंत खालच्या पातळीवरील वक्तव्यातून बाहेर पडला आहे.
मर्यादेचे उल्लंघन आणि पत्रकारितेचा संकोच
एका बाजूला अंजना ओम कश्यप यांचे हे अहंकारयुक्त आणि आक्रस्ताळी वक्तव्य आहे, तर दुसऱ्या बाजूला ऑनलाईन शिक्षक समुदायाने दिलेले अत्यंत संयमी, तर्कशुद्ध आणि सडेतोड उत्तर आहे. शिक्षकांनी अंजना कश्यप यांना पत्रकारितेच्या आचारसंहितेची (Media Ethics) आणि भाषेच्या मर्यादेची जी अद्दल घडवली आहे, ती खरोखरच कौतुकास्पद आहे. एका आदर्श शिक्षकाची भाषा कशी असावी, हे ऑनलाईन शिक्षकांनी स्वतःच्या वर्तनातून दाखवून दिले, तर पत्रकारितेची भाषा किती हिडीस आणि निलाजरेपणाची असू शकते, याचे प्रदर्शन अंजना कश्यप यांनी घडवले आहे.पत्रकारितेचा मूळ धर्म हा सत्तेला आणि व्यवस्थापनाला प्रश्न विचारण्याचा असतो, सामान्य जनतेला किंवा त्यांना दिशा दाखवणाऱ्या शिक्षकांना अपमानित करण्याचा नाही. परंतु, जेव्हा पत्रकार हे सत्तेचे पायपुसणे बनतात आणि स्वतःला देव समजायला लागतात, तेव्हा त्यांच्या बुद्धीचा असाच भ्रंश होतो.
आता आत्मपरीक्षणाची वेळ
सोशल मीडियावर उमटलेली तीव्र प्रतिक्रिया आणि नेटीझन्सनी चालवलेली ‘बॉयकॉट’ मोहीम ही या जनक्षोभाची पावती आहे. अंजना ओम कश्यप यांनी केवळ युट्यूब शिक्षकांचाच नाही, तर शिक्षण घेणाऱ्या कोट्यवधी विद्यार्थ्यांचा आणि देशाच्या गुरु-शिष्य परंपरेचा घोर अपमान केला आहे.मुख्य प्रवाहातील माध्यमांनी आणि विशेषतः अशा उद्धट अँकर्सनी आता तरी आत्मपरीक्षण करण्याची वेळ आली आहे. जर त्यांनी आपली भाषा, वर्तन आणि पत्रकारितेचा दर्जा सुधारला नाही, तर येत्या काळात जनता त्यांना पूर्णपणे नाकारेल आणि त्यांची जागा कचराकुंडीतच असेल. शिक्षकांना ‘दोन कवडी’चे म्हणणाऱ्यांनी आधी स्वतःची किंमत समाजात काय उरली आहे, याचे भान ठेवावे!
