मुंबई स्टाफ कॉलेज सिव्हिल डिफेन्स मुलुंड | संपूर्ण माहिती आणि कोर्स

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

*मुंबई स्टाफ महाविद्यालय म्हणजे काय?*
*Mumbai Staff College for Civil Defence, Mulund* हे महाराष्ट्रातील नागरी संरक्षण दलाचे सर्वात मोठे प्रशिक्षण केंद्र आहे.*पत्ता:* Staff College, Civil Defence, Opp. RBI Colony, Mulund East, Mumbai – 400081. इथेच राज्यभरातील पोस्ट वॉर्डन, वॉर्डन, यांना “जीव वाचवण्याचं” प्रशिक्षण दिलं जातं.

*1. कम्युनिकेशन प्रशिक्षणाचा कालावधी आणि फी*- *कालावधी:* 06 दिवसांचा निवासी किंवा प्रवास करून कोर्स.
– *फी:* पूर्णपणे मोफत होते पण आत्ता खाऊन बाहेरून येणे आणि राहणे, जेवण, गणवेश शिवून घेणे रुपये देऊन शासनाकडून व विभागीय क्षेत्ररक्षकांकडून ऑर्डर व परवानगी घेऊन.- *पात्रता:* नागरी संरक्षण दलाचे नोंदणीकृत स्वयंसेवक. ओळखपत्र क्रमांक आवश्यक.- *बॅच:* दर वर्षाला / महिन्याला 2 बॅच. जिल्हा कार्यालयामार्फत नाव नोंदणी करावी लागते.

*2. प्रशिक्षणात काय शिकवतात?
05 मुख्य मॉड्युल*
*मॉड्युल 1: संदेशवहनाची मूलतत्त्वे*
– *5 C चा नियम:* Clear, Concise, Correct, Complete, Courteous
– *आपत्तीच्या वेळी घाबरून न बोलता शांतपणे माहिती देणे*
– *अफवा कशा थांबवायच्या* – “फक्त अधिकृत माहितीवर विश्वास ठेवा”
*मॉड्युल 2: उपकरणांचे हाताळणी प्रशिक्षण*
प्रत्यक्ष हात घेऊन शिकवतात:
1. *VHF वॉकी-टॉकी सेट* –
चॅनेल, रेंज, बॅटरी सांभाळ
2. *मेगाफोन / स्पीकर* – गर्दीला कसे सूचना द्याव्यात
3. *सायरेन कोड* – 1 लांब = सावध, 3 लहान = धोका, सलग = सर्व ठीक
4. *मोबाईल + WhatsApp + Google Location* – फोटो, व्हिडिओ कंट्रोल रूमला पाठवणे
*मॉड्युल 3: संदेशाचे नमुने आणि कोड*
– *SITREP फॉरमॅट* – स्थिती अहवाल कसा लिहावा
– *SOS, MAYDAY, CODE RED* यासारखे आपत्कालीन कोड
– *रेडिओवर बोलण्याची शिस्त* – “Over”, “Roger”, “Copy that”
*मॉड्युल 4: मॉक-ड्रिल आणि सिम्युलेशन*
पूर, भूकंप, आग याची परिस्थिती तयार करून प्रत्यक्ष ड्रिल होते.
उदा: “मुलुंडमध्ये पाणी 4 फूट. 1077 ला 2 मिनिटात अहवाल द्या.”
*मॉड्युल 5: समन्वय*
पोलीस 100, अग्निशमन 101, रुग्णवाहिका 108, जिल्हा कंट्रोल 1077 यांच्याशी कसे बोलायचे याचा सराव.

*3. प्रशिक्षणानंतर काय मिळतं?*
1. *प्रमाणपत्र* – “Communication Specialist” म्हणून मान्यता.
2. *कीट* – वॉकी-टॉकी वापरण्याची परवानगी, आयकार्डवर स्टॅम्प.
3. *जबाबदारी* – आपल्या विभागाचे “कम्युनिकेशन इंचार्ज” बनता येते.

4. नाव नोंदणी कशी करायची?*
*स्टेप 1:* जिल्हा नागरी संरक्षण कार्यालय, पालघर येथे अर्ज द्या.
*स्टेप 2:* ओळखपत्र क्र. 1303200004 + 02 फोटो + पोस्ट वॉर्डनचा शिफारस पत्र जोडा.
*स्टेप 3:* महिन्याच्या किंवा वर्षाच्या 01 तारखेला बॅच सुरू होते. 15 दिवस आधी नाव द्यावे.
*संपर्क:* मुंबई स्टाफ कॉलेज ————022-21641732
*”माहिती वेळेवर पोहोचली तर जीव वाचतो”* – हेच या प्रशिक्षणाचं ब्रीदवाक्य आहे.तुम्हाला *अर्जाचा नमुना*.
*जय हिंद – जय नागरी संरक्षण!

मुंबई स्टाफ महाविद्यालयातील नागरी संरक्षण दल कम्युनिकेशन प्रशिक्षण

मुंबई येथील नागरी संरक्षण दलाच्या स्टाफ महाविद्यालयामध्ये (Staff College) आयोजित करण्यात येणारे कम्युनिकेशन प्रशिक्षण हे स्वयंसेवक, पोस्ट वॉर्डन, विभागीय अधिकारी आणि प्रशिक्षक यांच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.

कोणतीही आपत्ती, आग, पूर, भूकंप, इमारत दुर्घटना किंवा इतर आपत्कालीन परिस्थितीत योग्य वेळी, योग्य व्यक्तीपर्यंत आणि अचूक माहिती पोहोचवणे हेच या प्रशिक्षणाचे मुख्य उद्दिष्ट असते.या प्रशिक्षणामध्ये प्रभावी संवाद कौशल्य, संदेश देण्याची शिस्त, वायरलेस सेटचा वापर, कॉल साइन, रेडिओ प्रोटोकॉल, संदेश नोंदवही (Log Book) लिहिण्याची पद्धत, आपत्कालीन संप्रेषण व्यवस्था, नियंत्रण कक्षाशी समन्वय, तसेच विविध विभागांमधील माहितीची देवाणघेवाण यांचा सविस्तर अभ्यास केला जातो. प्रशिक्षणादरम्यान प्रत्यक्ष सराव (Practical) आणि आपत्ती व्यवस्थापनाची प्रात्यक्षिकेही घेतली जातात.

कम्युनिकेशन प्रशिक्षणामुळे स्वयंसेवकांमध्ये शिस्त, वेळेचे महत्त्व, अचूकता, जबाबदारी, समन्वय आणि नेतृत्वगुण विकसित होतात. आपत्तीच्या वेळी घाबरून न जाता शांतपणे परिस्थितीचे मूल्यमापन करून योग्य संदेश योग्य ठिकाणी पोहोचवण्याची क्षमता या प्रशिक्षणातून वाढते.

मुंबई स्टाफ महाविद्यालयातील अनुभवी प्रशिक्षक आधुनिक संप्रेषण तंत्रज्ञानासोबत पारंपरिक संदेशवहनाच्या पद्धतींचीही माहिती देतात. त्यामुळे संचार व्यवस्था खंडित झाली तरी पर्यायी माध्यमांचा प्रभावी वापर कसा करायचा हे स्वयंसेवक शिकतात.

आजच्या आधुनिक युगात कम्युनिकेशन हे कोणत्याही बचाव मोहिमेचे सर्वात प्रभावी शस्त्र आहे. प्रशिक्षित स्वयंसेवक, सक्षम संप्रेषण व्यवस्था आणि उत्कृष्ट समन्वय यांच्या मदतीने जीवित व वित्तहानी कमी करण्यासाठी नागरी संरक्षण दल महत्त्वाची भूमिका बजावते.

निष्कर्ष:
मुंबई स्टाफ महाविद्यालयातील नागरी संरक्षण दलाचे कम्युनिकेशन प्रशिक्षण हे केवळ संदेश पाठविण्याचे प्रशिक्षण नसून, संकटाच्या काळात समाजाला सुरक्षित ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेले शिस्तबद्ध, जबाबदार आणि परिणामकारक नेतृत्व घडविणारे प्रशिक्षण आहे. प्रत्येक स्वयंसेवकाने हे प्रशिक्षण मनापासून आत्मसात करून राष्ट्रसेवा आणि नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी सदैव तत्पर राहणे हीच खरी नागरी संरक्षणाची भावना आहै.

मुक्त पत्रकार : आशालता पिंपळे पाटील