संगमनेर हादरले! विठाबाई नारायणगावकर तमाशा मंडळावर भ्याड हल्ला; महिला कलावंतांची छेडछाड..!!

मुंबई/संगमनेर: निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

महाराष्ट्र ज्या लोककलेचा अभिमान बाळगतो, ज्या तमाशाने ग्रामीण मातीतील संस्कृती जिवंत ठेवली, त्या कलेच्या पाठीशी उभे असलेले कलावंत आजही किती असुरक्षित आहेत, याचे भयाण दर्शन संगमनेर तालुक्यातील घारगाव येथे घडले आहे. जगप्रसिद्ध विठाबाई नारायणगावकर तमाशा मंडळाच्या गाडीवर काही समाजकंटकांनी भ्याड हल्ला केला असून, यामध्ये कलावंतांना शारीरिक आणि मानसिक त्रासाला सामोरे जावे लागले आहे. या घटनेने संपूर्ण कलाक्षेत्रात संतापाची लाट उसळली असून, “कलावंत सुरक्षित नसेल तर कला कशी टिकणार?” असा गंभीर प्रश्न उपस्थित केला जात आहे.

नेमकी घटना काय?
सध्या महाराष्ट्रात गावोगावी यात्रांचा हंगाम सुरू आहे. याच प्रवासात विठाबाई नारायणगावकर तमाशा मंडळ आपल्या पुढील नियोजित कार्यक्रमासाठी निघाले होते. घारगाव येथील एका पेट्रोल पंपावर गाड्यांमध्ये डिझेल भरण्यासाठी ताफा थांबला होता. याच वेळी काही स्थानिक समाजकंटकांनी आपली गाडी तमाशाच्या गाडीसमोर आडवी लावून रस्ता अडवला. केवळ रस्ता अडवून हे गुंड थांबले नाहीत, तर त्यांनी गाडीतील महिला कलावंतांशी अत्यंत अश्लील वर्तन करत त्यांची छेडछाड सुरू केली. गाडीच्या चालकाने आणि इतर सदस्यांनी अत्यंत शांततेने या गुंडांना समजावण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, संवादाची भाषा न समजणाऱ्या त्या नराधमांनी थेट कलावंतांवर हल्ला चढवला. या भ्याड हल्ल्यात कलावंतांना मारहाण करण्यात आली, ज्यामुळे परिसरात भीतीचे वातावरण निर्माण झाले.

दोन वेळच्या भाकरीसाठी संघर्ष आणि अपमान
तमाशा फड मालक आणि त्यातील शेकडो कलाकार हे एप्रिल-मे महिन्यातील या यात्रांच्या हंगामावरच आपले संपूर्ण वर्ष काढतात. सकाळ-संध्याकाळ कार्यक्रम करून, रात्रभर जागून हे कलाकार आपल्या कुटुंबासाठी दोन वेळच्या भाकरीची सोय करतात. मात्र, या प्रवासात त्यांना सन्मानाऐवजी भीती आणि अपमानाचाच सामना जास्त करावा लागतो, ही शोकांतिका आहे. दुसऱ्या गावात जाऊन आपली कला सादर करणाऱ्या या गरिब कलावंतांना तिथल्याच काही ‘गावगुंडांकडून’ त्रास दिला जातो, हे आपल्या प्रगत म्हणवणाऱ्या समाजासाठी अत्यंत लाजिरवाणी बाब आहे. ज्या मातीत तमाशाने क्रांतीचे विचार पेरले, त्याच मातीत आज कलावंतांवर हात उचलले जात आहेत.

समाजाचा ढोंगीपणा: कलेला टाळ्या, कलावंताला मार?
आपल्या समाजाचा एक मोठा विरोधाभास या घटनेतून समोर आला आहे. ज्या कलावंतांच्या अदाकारीवर, लावणीवर आणि विनोदावर आपण शिट्ट्या वाजवतो, टाळ्यांचा कडकडाट करतो, त्यांच्याच सुरक्षिततेकडे आपण जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करतो. कलावंत रंगमंचावर असतो तेव्हा तो ‘राजा’ असतो, पण रंगमंचाच्या मागे त्याचे आयुष्य आजही उपेक्षित आणि संघर्षाने भरलेले आहे. घारगावची ही घटना केवळ एका घटनेपुरती मर्यादित नाही. महाराष्ट्रातील अनेक तमाशा फड मालकांनी वेळोवेळी अशा तक्रारी केल्या आहेत की, रात्रीच्या वेळी प्रवास करताना किंवा पेट्रोल पंपावर, धाब्यावर थांबल्यावर स्थानिक गुंड त्यांना त्रास देतात. महिला कलावंतांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न तर अत्यंत गंभीर आहे.

प्रशासन आणि यात्रा कमिटीची जबाबदारी
या घटनेनंतर आता प्रशासन आणि स्थानिक यात्रा कमिट्यांच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. कोणत्याही गावाची यात्रा कमिटी जेव्हा तमाशा सुपारी देते, तेव्हा त्या कलावंतांना सुरक्षितपणे गावात आणणे आणि पुन्हा सीमेबाहेर सोडणे ही त्या गावची नैतिक जबाबदारी असते. घारगाव येथील हल्लेखोरांवर कठोर कारवाई करण्याची मागणी आता जोर धरत आहे. प्रशासनाने अशा समाजकंटकांचा त्वरित शोध घेऊन त्यांना कायदेशीर धडा शिकवणे गरजेचे आहे. जर अशा घटना वारंवार घडत राहिल्या, तर भविष्यात तमाशा ही कलाच नामशेष होईल. कारण असुरक्षित वातावरणात कोणतीही कला फुलू शकत नाही.

कला टिकली, तरच संस्कृती जिवंत राहील
तमाशा महाराष्ट्राची ओळख आहे, आपल्या मातीचा अभिमान आहे. विठाबाई नारायणगावकर यांनी या कलेला राष्ट्रपती पुरस्कारापर्यंत नेले. आज त्यांच्याच नावाने चालणाऱ्या मंडळावर जर अशा प्रकारे हल्ले होत असतील, तर आपण कोणत्या दिशेला जात आहोत?
“कलावंत सुरक्षित असेल, तरच कला टिकेल… आणि कला टिकली, तरच संस्कृती जिवंत राहील!” हे सूत्र लक्षात घेऊन प्रत्येक ग्रामस्थ आणि प्रशासनाने सजग होणे गरजेचे आहे. संगमनेर पोलिसांनी या प्रकरणात तात्काळ गुन्हे दाखल करून पीडित कलावंतांना न्याय द्यावा, हीच आजची प्रमुख मागणी आहे.

महाराष्ट्राच्या मातीतील संताप आणि न्यायाची मागणी:
घारगाव येथील ही घटना केवळ विठाबाई नारायणगावकर तमाशा मंडळापुरती मर्यादित नसून, ती संपूर्ण लोककलेच्या अस्मितेवर झालेला प्रहार आहे. कलाकारांच्या सुरक्षिततेसाठी राज्यस्तरावर कडक कायदे होण्याची वेळ आता आली आहे. पोलिसांनी या प्रकरणातील सीसीटीव्ही फुटेज तपासावे आणि त्या नराधमांना तातडीने बेड्या ठोकाव्यात. जोपर्यंत या समाजकंटकांना कायद्याचा धाक बसत नाही, तोपर्यंत आमचा लोककलावंत रस्त्यावर असाच असुरक्षित राहील. आजचा हा आक्रोश केवळ एका हल्ल्याचा निषेध नाही, तर तो आपल्या संस्कृतीच्या रक्षणासाठी दिलेला हाक आहे. या नराधमांवर कठोर कारवाई झालीच पाहिजे, हीच महाराष्ट्राची मागणी आहे.