गोरेगाव-मुलुंड जोड मार्ग: बोगदा खोदकामासाठी महाकाय TBM यंत्र सज्ज; कामाची प्रत्यक्ष पाहणी..!!

मुंबई: निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

GMLR प्रकल्प हा मुंबईच्या वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असून, या प्रकल्पाच्या टप्पा ३ अंतर्गत आता बोगदा खोदकामाच्या यंत्राचे सुटे भाग शाफ्टमध्ये उतरवण्याचे काम वेगात सुरू झाले आहे. मुंबई महानगरपालिकेचा अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि वाहतूक कोंडीतून सुटका करणारा प्रकल्प म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ‘गोरेगाव-मुलुंड जोड मार्ग’ (GMLR) प्रकल्पाने आता एक महत्त्वाचा टप्पा गाठला आहे. या प्रकल्पाच्या ‘टप्पा ३ – ब’ अंतर्गत दादासाहेब फाळके चित्रनगरी (फिल्म सिटी) परिसरात उभारल्या जाणाऱ्या जुळ्या बोगद्यांच्या कामासाठी ‘टनल बोअरिंग मशीन’ (TBM) चे अवजड सुटे भाग ‘लाँचिंग शाफ्ट’मध्ये उतरवण्याची प्रक्रिया अधिकृतपणे सुरू झाली आहे. या ऐतिहासिक प्रक्रियेची पाहणी करण्यासाठी अतिरिक्त महानगरपालिका आयुक्त (प्रकल्प) श्री. अभिजीत बांगर यांनी प्रत्यक्ष कार्यस्थळी भेट दिली. यावेळी त्यांनी प्रकल्पाच्या तांत्रिक बाबींचा आढावा घेतला आणि कामाच्या गतीबाबत समाधान व्यक्त केले.

प्रकल्पाचे महत्त्व आणि प्रवासातील बदल
मुंबईच्या पूर्व आणि पश्चिम उपनगरांना जोडणारे सध्याचे मार्ग (जसे की जेव्हीएलआर आणि आरे रोड) प्रचंड वाहतूक कोंडीने ग्रासलेले आहेत. गोरेगाव ते मुलुंड हा प्रवास करण्यासाठी सध्या पीक अवर्समध्ये दीड ते दोन तास लागतात. मात्र, GMLR प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर हे अंतर कापण्यासाठी अवघी १५ ते २० मिनिटे लागतील. यामुळे मुंबईकरांच्या इंधनाची आणि वेळेची मोठी बचत होणार आहे.

टीबीएम (TBM) यंत्राचे वैशिष्ट्य

अत्याधुनिक ‘TBM’ यंत्रणा आणि शाफ्टची प्रक्रिया
या प्रकल्पातील सर्वात आव्हानात्मक भाग म्हणजे संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाखालून जाणारे ४.७ किलोमीटर लांबीचे जुळे बोगदे. हे बोगदे खोदण्यासाठी जगात उपलब्ध असलेले सर्वोत्तम ‘टनल बोअरिंग मशीन’ (TBM) वापरले जात आहे. या यंत्राचा व्यास आणि वजन इतके प्रचंड आहे की, ते पूर्णतः जोडून जमिनीखाली नेणे अशक्य असते. त्यामुळे, फिल्म सिटी परिसरात खोदण्यात आलेल्या ‘लाँचिंग शाफ्ट’मध्ये या यंत्राचे सुटे भाग (Cutter Head, Shield, Main Drive इ.) महाकाय क्रेनच्या साहाय्याने उतरवले जात आहेत. जमिनीखाली या सर्व भागांची जोडणी (Assembly) केली जाईल आणि त्यानंतर प्रत्यक्ष बोगदा खोदकामाचा श्रीगणेशा होईल. ही प्रक्रिया अत्यंत गुंतागुंतीची आणि तांत्रिक कौशल्याची असते, ज्याचे निरीक्षण स्वतः आयुक्तांनी केले.

पर्यावरणपूरक विकास: ‘नो डिस्टर्बन्स’ पॉलिसी
हा प्रकल्प पर्यावरणदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील क्षेत्रातून जात आहे. बोगदा संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाच्या जमिनीखालून सुमारे २० ते १०० मीटर खोलीवरून जाणार आहे. यामुळे जमिनीवरील वनसंपदा, झाडे आणि वन्यजीवांना कोणताही धक्का लागणार नाही. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानामुळे बोगदा खोदताना जमिनीवर कोणतीही कंपने (Vibrations) जाणवणार नाहीत, याची पूर्ण काळजी घेतली जात आहे.

अभिजीत बांगर यांचा आढावा आणि सूचना
कार्यस्थळाच्या भेटीदरम्यान अतिरिक्त आयुक्त श्री. अभिजीत बांगर यांनी अभियंत्यांशी चर्चा करताना सांगितले की, “हा प्रकल्प मुंबईच्या पायाभूत सुविधांमधील एक मैलाचा दगड आहे. TBM चे भाग शाफ्टमध्ये उतरवणे हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा असून, सुरक्षा मानकांचे पालन करून हे काम वेळेत पूर्ण करणे गरजेचे आहे. पावसाळ्यापूर्वी आणि नियोजित वेळापत्रकानुसार काम पूर्ण करण्यासाठी प्रशासनाने कंबर कसली आहे.” त्यांनी यावेळी फिल्म सिटी परिसरातील कामामुळे स्थानिक चित्रीकरणाला किंवा पर्यटकांना त्रास होणार नाही, याचीही खातरजमा केली. तसेच, कामाच्या ठिकाणी कामगारांच्या सुरक्षेसाठी सर्व उपाययोजना करण्याचे आदेश दिले.

प्रकल्पाची तांत्रिक वैशिष्ट्ये एका नजरेत:
प्रकल्पाची एकूण लांबी: १२.२० किलोमीटर.
बोगद्याची लांबी: ४.७ किलोमीटर (जुळे बोगदे).
बोगद्याचा व्यास: सुमारे १३ मीटर (जेणेकरून तीन पदरी वाहतूक सहज होऊ शकेल).
सुविधा: बोगद्यात अत्याधुनिक ‘व्हेंटिलेशन सिस्टम’, हाय-टेक सीसीटीव्ही कॅमेरे, आपत्कालीन बाहेर पडण्याचे मार्ग (Emergency Exits) आणि अग्निशमन यंत्रणा असेल.

मुंबईकरांची प्रतीक्षा संपणार?
गोरेगाव-मुलुंड जोड मार्गाचा हा तिसरा टप्पा सर्वात कठीण मानला जातो. मात्र, TBM यंत्रणेच्या आगमनामुळे आता या कामाला वेग आला आहे. हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर पश्चिम उपनगरातील गोरेगाव, मालाड, कांदिवली आणि पूर्व उपनगरातील मुलुंड, भांडुप, ठाणे या भागातील प्रवाशांना मोठा दिलासा मिळणार आहे. महापालिकेच्या या नियोजित विकासकामामुळे मुंबईच्या वाहतूक नकाशावर एक नवा ‘एक्स्प्रेस वे’ तयार होत असून, आगामी काही वर्षांत मुंबईकरांचा प्रवास अधिक सुखकर आणि वेगवान होणार हे निश्चित आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर, श्री. अभिजीत बांगर यांची ही प्रत्यक्ष पाहणी आणि टीबीएम यंत्राच्या सुट्या भागांची हालचाल ही या प्रकल्पाच्या यशस्वितेची नांदी आहे. येत्या काही महिन्यांत बोगद्याचे काम पूर्ण क्षमतेने सुरू होईल, ज्यामुळे मुंबईच्या पायाभूत सुविधांच्या इतिहासात एक सुवर्णपान जोडले जाईल. पालिका प्रशासनाच्या या तत्परतेमुळे मुंबईकरांचा प्रवास लवकरच सिग्नलमुक्त आणि वेगवान होईल, यात शंका नाही.

या प्रकल्पाच्या यशस्वी पूर्ततेमुळे मुंबईच्या पायाभूत सुविधांना नवी दिशा मिळणार असून, महापालिकेचे हे धाडसी पाऊल शहर विकासाचे नवे मॉडेल ठरेल.