लव्ह जिहाद आणि धर्मांतर: प्रेमाचा मुखवटा की नियोजित कारस्थान?

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

आजच्या आधुनिक काळात जिथे आपण प्रगती आणि समतेच्या गप्पा मारतो, तिथेच ‘लव्ह जिहाद’ आणि ‘धर्मांतर’ हे दोन शब्द भारतीय समाजमनात मोठ्या वादाचे आणि चिंतेचे विषय बनले आहेत. भारतासारख्या बहुधर्मीय आणि लोकशाहीप्रधान देशात धर्माचे स्वातंत्र्य हा मूलभूत अधिकार आहे, परंतु जेव्हा प्रेमाच्या नावाखाली फसवणूक करून किंवा सक्तीने धर्मांतर घडवून आणले जाते, तेव्हा तो केवळ व्यक्तिगत प्रश्न राहत नाही, तर तो एक सामाजिक आणि राष्ट्रीय सुरक्षेचा मुद्दा बनतो.

धर्मांतराचे बदलते स्वरूप
धर्मांतर ही भारतात नवीन गोष्ट नाही. शतकानुशतके विविध कारणांनी धर्मांतर होत आले आहे. मात्र, अलीकडच्या काळात ‘धर्मांतरासाठी लग्नाचा वापर’ ही पद्धत चर्चेत आली आहे. भारतीय संविधानाच्या कलम २५ नुसार प्रत्येक नागरिकाला आपल्या आवडीच्या धर्माचे पालन करण्याचा आणि प्रसार करण्याचा अधिकार आहे. पण, या अधिकाराचा गैरवापर करून जर एखाद्याला आमिष दाखवून, भीती घालून किंवा फसवणूक करून धर्मांतर करण्यास भाग पाडले जात असेल, तर ती संविधानाची पायमल्ली आहे.

‘लव्ह जिहाद’: संकल्पना की वास्तव?
‘लव्ह जिहाद’ या शब्दावरून समाजात दोन स्पष्ट गट पडलेले दिसतात. एका गटाच्या मते, हे केवळ राजकीय षडयंत्र आहे, तर दुसऱ्या गटाच्या मते, हे हिंदू मुलींना लक्ष्य करून त्यांचे धर्मांतर करण्याचे एक संघटित कारस्थान आहे. जेव्हा एखादा तरुण आपले नाव, धर्म आणि ओळख लपवून दुसऱ्या धर्माच्या मुलीला प्रेमाच्या जाळ्यात ओढतो आणि लग्नानंतर तिच्यावर धर्मांतरासाठी दबाव टाकतो, तेव्हा त्या प्रक्रियेला ‘लव्ह जिहाद’ म्हटले जाते. अनेक राज्यांमध्ये अशा प्रकारच्या शेकडो घटना समोर आल्या आहेत, जिथे मुलींची फसवणूक झाली आणि कालांतराने त्यांचे शोषण झाले.

सामाजिक परिणाम आणि कौटुंबिक विघटन
अशा प्रकारच्या घटनांमुळे केवळ एका व्यक्तीचे आयुष्य उद्ध्वस्त होत नाही, तर दोन कुटुंबांमध्ये आणि समाजात तेढ निर्माण होते. संशयाचे वातावरण वाढल्यामुळे आंतरधर्मीय विवाहांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन कलुषित झाला आहे. ज्या विवाहांचा आधार केवळ प्रेम आणि विश्वास असायला हवा, तिथे आता भीती आणि संशयाने जागा घेतली आहे. ग्रामीण भागात अशा प्रकरणांमुळे जातीय दंगली आणि तणावाच्या घटनाही घडल्या आहेत.

कायदेशीर पावले आणि राज्यांची भूमिका
उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, गुजरात आणि आता महाराष्ट्रातही बेकायदेशीर धर्मांतर विरोधी कायदे अधिक कडक करण्यावर भर दिला जात आहे. ‘फसवणूक करून केलेले धर्मांतर’ हा दखलपात्र गुन्हा ठरवण्यात आला आहे. सर्वोच्च न्यायालयानेही अनेकदा स्पष्ट केले आहे की, लग्नासाठी केलेले धर्मांतर हे कायदेशीररित्या ग्राह्य धरता येणार नाही जर त्यामागे केवळ हेच उद्दिष्ट असेल. मात्र, कायदा केवळ दंड देऊ शकतो, मानसिकता बदलण्याचे काम समाजालाच करावे लागेल.

महिलांची सुरक्षितता आणि जनजागृती
अशा प्रकरणांमध्ये बळी पडणाऱ्यांमध्ये तरुण मुलींचे प्रमाण अधिक आहे. त्यामुळेच महिलांमध्ये आणि पालकांमध्ये योग्य जनजागृती होणे काळाची गरज आहे. “प्रेम आंधळे असते” असे म्हटले जात असले तरी, आजच्या युगात डोळसपणे निर्णय घेणे गरजेचे आहे. सोशल मीडियाच्या माध्यमातून होणारी ओळख आणि त्यातून निर्माण होणारे संबंध तपासून पाहणे आवश्यक आहे. आपल्या संस्कृतीचा आणि धर्माचा अभिमान बाळगणे म्हणजे दुसऱ्या धर्माचा द्वेष करणे नव्हे, तर स्वतःची फसवणूक होऊ न देणे होय.

पालकांची भूमिका आणि कौटुंबिक संवाद
“या संपूर्ण विषयामध्ये पालकांची भूमिका अत्यंत कळीची ठरते. बदलत्या काळाप्रमाणे पालक आणि मुलांमधील संवादाचे अंतर वाढत चालले आहे. मुले सोशल मीडियावर कोणाशी बोलतात, त्यांच्या आयुष्यात काय चालले आहे, याकडे पालकांचे लक्ष असणे गरजेचे आहे. केवळ धाक दाखवण्यापेक्षा मुलांशी मैत्रीचे नाते निर्माण केल्यास, कोणत्याही संकटात मुले मोकळेपणाने घरी सांगू शकतील. कौटुंबिक आधार भक्कम असेल तर बाहेरील व्यक्तींकडून होणारी भावनिक फसवणूक रोखणे अधिक सोपे जाते. संस्कारांसोबतच व्यवहारज्ञान देणे ही आजच्या पालकांची मोठी जबाबदारी आहे.”

सोशल मीडियाचे मायाजाल आणि छुपे अजेंडे
“आज लव्ह जिहादसारख्या घटनांमध्ये सोशल मीडिया हे सर्वात मोठे हत्यार बनले आहे. बनावट प्रोफाईल्स, खोटे फोटो आणि गोड शब्दांचा वापर करून जाणीवपूर्वक ठराविक वर्गातील मुलींना लक्ष्य केले जाते. केवळ प्रेमाचा आव आणून धर्मांतराचा छुपा अजेंडा राबवणाऱ्या टोळ्या आज सक्रिय आहेत. मोबाईल आणि इंटरनेटच्या अतिवापरामुळे तरुण पिढी या जाळ्यात सहज अडकते. त्यामुळेच डिजिटल साक्षरता आणि ऑनलाइन सुरक्षेबाबत समाजात मोठ्या प्रमाणावर प्रबोधन होण्याची गरज आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर प्रगतीसाठी व्हावा, फसवणुकीसाठी नाही, याची जाणीव प्रत्येकाने ठेवायला हवी.”

‘लव्ह जिहाद’ आणि ‘धर्मांतर’ या समस्यांकडे केवळ धार्मिक चष्म्यातून न पाहता, त्याकडे मानवी हक्क आणि महिला सुरक्षिततेच्या दृष्टिकोनातून पाहणे आवश्यक आहे. कोणत्याही धर्माला दुसऱ्यावर सक्ती करण्याचा अधिकार नाही. जर आपल्याला एक निकोप आणि शांततापूर्ण समाज घडवायचा असेल, तर फसवणुकीच्या राजकारणापेक्षा पारदर्शकता आणि नैतिकतेला प्राधान्य द्यावे लागेल.