आयपीएस तेजस्वी सातपुते: ‘ऑपरेशन परिवर्तन’ ते ‘लेडी सिंघम’ असा थक्क करणारा प्रवास!

मुंबई: निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

भारतीय पोलीस सेवेतील (IPS) एक कर्तव्यदक्ष आणि प्रेरणादायी अधिकारी म्हणून तेजस्वी सातपुते यांची ओळख आहे. त्यांनी आपल्या कार्यकाळात ‘लेडी सिंघम’ अशी ओळख निर्माण केली असून, विशेषतः सोलापूर आणि सातारा जिल्ह्यांतील त्यांच्या कामाचे मोठे कौतुक झाले आहे. तेजस्वी सातपुते यांचा जन्म अहमदनगर जिल्ह्यातील शेवगाव येथे झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण स्थानिक ज्ञानदीप विद्या मंदिरात झाले, तर माध्यमिक शिक्षण बाळासाहेब भारदे हायस्कूलमध्ये मराठी माध्यमातून पूर्ण झाले. एका मध्यमवर्गीय कुटुंबातून आलेल्या तेजस्वी यांनी आपल्या जिद्दीच्या जोरावर स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवले. त्यांनी बायो-टेक्नॉलॉजी आणि लॉ (कायदा) या विषयांत पदवी पूर्ण केली आहे. त्यांनी शालेय जीवनापासूनच आपली चुणूक दाखवली होती; चौथी आणि सातवीच्या शिष्यवृत्ती परीक्षेत त्यांनी यश मिळवले होते आणि दहावीच्या परीक्षेत त्या पुणे विभागीय गुणवत्ता यादीत आल्या होत्या. २०१२ च्या UPSC परीक्षेत त्यांनी घवघवीत यश संपादन केले आणि त्यांची भारतीय पोलीस सेवेत (IPS) निवड झाली. त्या महाराष्ट्र कॅडरच्या २०१२ बॅचच्या अधिकारी आहेत.

पोलीस दलातील महत्त्वाची पदे:

पुणे शहर: त्या पुणे शहर पोलिसांच्या वाहतूक शाखेच्या प्रमुख म्हणून कार्यरत होत्या.
सातारा जिल्हा: सातारा जिल्ह्याच्या पोलीस अधीक्षक (SP) म्हणून त्यांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली.
सोलापूर जिल्हा: ऑक्टोबर २०२० मध्ये त्यांनी सोलापूर जिल्ह्याच्या पोलीस अधीक्षक म्हणून पदभार स्वीकारला.

भारतीय पोलीस सेवेतील एक अत्यंत कर्तव्यदक्ष आणि धडाडीच्या अधिकारी म्हणून तेजस्वी सातपुते यांचे नाव आदराने घेतले जाते. अहमदनगर जिल्ह्यातील शेवगाव सारख्या ग्रामीण भागातून आलेल्या तेजस्वी यांनी आपले प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण मराठी माध्यमातून पूर्ण केले. शालेय जीवनापासूनच हुशार असलेल्या तेजस्वी यांनी दहावीच्या परीक्षेत पुणे विभागीय गुणवत्ता यादीत स्थान मिळवले होते. पदवी शिक्षणानंतर त्यांनी यूपीएससी (UPSC) परीक्षेचा मार्ग निवडला आणि २०१२ मध्ये आपल्या जिद्दीच्या जोरावर देशात १८९ व्या क्रमांकाने उत्तीर्ण होऊन आयपीएस (IPS) पद मिळवले. ग्रामीण भागातील मुलींसाठी त्या एक चालता-बोलता आदर्श ठरल्या आहेत, कारण कोणत्याही मोठ्या अकादमीचे साहाय्य न घेता स्वबळावर त्यांनी हे यश संपादिले.

तेजस्वी सातपुते यांची कार्यशैली ही केवळ गुन्हेगारांवर वचक बसवणारी नसून ती सामाजिक सुधारणेला प्राधान्य देणारी आहे. त्यांनी पुणे, सातारा आणि सोलापूर येथे पोलीस अधीक्षक (SP) म्हणून काम करताना अनेक नवनवीन प्रयोग राबवले. सोलापूर ग्रामीणमध्ये त्यांनी राबवलेली ‘ऑपरेशन परिवर्तन’ ही मोहीम देशभर गाजली. या मोहिमेअंतर्गत त्यांनी केवळ अवैध दारूचे धंदे उद्ध्वस्त केले नाहीत, तर त्या व्यवसायात पिढ्यानपिढ्या अडकलेल्या कुटुंबांना सन्मानाने जगण्यासाठी रोजगाराची साधने उपलब्ध करून दिली. या कार्यासाठी त्यांना राष्ट्रीय स्तरावरील ‘फिक्की’ (FICCI) स्मार्ट पोलिसिंग पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांच्या या उपक्रमामुळे शेकडो महिलांना अवैध व्यवसायातून बाहेर पडून ताठ मानेने जगता आले.

कोरोना महामारीच्या अत्यंत कठीण काळातही तेजस्वी सातपुते यांनी प्रशासकीय कौशल्याचा परिचय दिला. सातारा जिल्ह्यात कार्यरत असताना त्यांनी अवघ्या ५ दिवसांत जंबो ऑक्सिजन कोविड सेंटर उभे करून अनेकांचे प्राण वाचवले. वाहतूक शाखेत काम करताना त्यांनी केलेल्या प्रयोगांमुळे पुणे शहरातील वाहतूक कोंडी सोडवण्यास मोठी मदत झाली. त्यांना त्यांच्या उत्कृष्ट सेवेबद्दल महाराष्ट्र पोलीस दलातील मानाचे ‘महासंचालक पदक’ (DG Insignia) देखील प्रदान करण्यात आले आहे. सध्या त्या पुणे शहर पोलीस दलात पोलीस उपायुक्त (DCP) म्हणून कार्यरत असून, शिस्तप्रियता आणि संवेदनशीलतेचा संगम त्यांच्या कामात दिसून येतो. एक उत्तम वक्ता म्हणूनही त्या प्रसिद्ध असून, त्या अनेकदा तरुण पिढीला स्पर्धा परीक्षा आणि करिअरबद्दल मार्गदर्शन करत असतात.

कौटुंबिक आणि शैक्षणिक जडणघडण:
तेजस्वी सातपुते यांचा जन्म अहमदनगर जिल्ह्यातील शेवगाव येथे एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील शिक्षक असल्याने घरात शिक्षणाचे पोषक वातावरण होते. मराठी माध्यमातून शिक्षण घेऊनही त्यांनी जिद्दीच्या जोरावर स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवले. शालेय जीवनात त्यांनी चौथी आणि सातवीच्या शिष्यवृत्ती परीक्षांत यश मिळवून आपल्या बुद्धिमत्तेची चुणूक दाखवली होती. दहावीत असताना त्या पुणे विभागीय बोर्डाच्या गुणवत्ता यादीत आल्या होत्या. पुढे त्यांनी पदवीचे शिक्षण पूर्ण केले आणि त्यानंतर थेट दिल्ली किंवा मोठ्या शहरात न जाता, जिद्दीने यूपीएससीचा (UPSC) अभ्यास सुरू केला. २०११ च्या परीक्षेत यश मिळवून २०१२ मध्ये त्या भारतीय पोलीस सेवेत (IPS) रुजू झाल्या.

पोलीस दलातील कारकीर्द आणि ‘ऑपरेशन परिवर्तन’:
त्यांच्या कारकीर्दीतील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे सोलापूर ग्रामीणचे पोलीस अधीक्षक (SP) म्हणून केलेलं कार्य. सोलापूरमध्ये अवैध हातभट्टी दारूचा मोठा प्रश्न होता. अनेक पिढ्यांपासून काही समाज या व्यवसायात गुंतले होते. तेजस्वी सातपुते यांनी केवळ छापे टाकून कारवाई केली नाही, तर ‘ऑपरेशन परिवर्तन’ ही मोहीम हाती घेतली. त्यांनी या अवैध धंद्यात गुंतलेल्या कुटुंबांचे समुपदेशन केले आणि त्यांना सन्मानाने जगण्यासाठी पर्याय उपलब्ध करून दिले. त्यांनी महिलांना शिलाई मशीन, दुग्धव्यवसाय आणि इतर कौशल्यांचे प्रशिक्षण देऊन मुख्य प्रवाहात आणले. या उपक्रमामुळे ६५० पेक्षा जास्त कुटुंबांनी हा काळा धंदा कायमचा सोडला. या कार्याची दखल राष्ट्रीय स्तरावर घेण्यात आली आणि त्यांना ‘फिक्की’ (FICCI) या प्रतिष्ठित संस्थेचा ‘स्मार्ट पोलिसिंग’ पुरस्कार मिळाला.

प्रशासकीय कौशल्य आणि सामाजिक दृष्टिकोन:
साताऱ्यात पोलीस अधीक्षक असताना त्यांनी कोरोनाच्या काळात अत्यंत धाडसी निर्णय घेतले. ऑक्सिजनचा तुटवडा असताना त्यांनी केवळ ५ दिवसांत जंबो कोविड सेंटर उभारले, जे प्रशासकीय वेगाचे उत्तम उदाहरण ठरले. पुण्यात वाहतूक उपायुक्त असताना त्यांनी ‘सेफ्टी फर्स्ट’ ही संकल्पना राबवून रस्ते अपघातांचे प्रमाण कमी करण्यासाठी जनजागृती केली. त्या केवळ एक शिस्तप्रिय अधिकारी नाहीत, तर त्या उत्तम वक्ता आणि लेखकही आहेत. त्या विविध वर्तमानपत्रांतून स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या तरुणांसाठी मार्गदर्शनपर लेख लिहित असतात. ग्रामीण भागातील मुलांनी न्यूनगंड न बाळगता मोठ्या स्वप्नांचा पाठलाग करावा, असा संदेश त्या नेहमी देतात. त्यांच्या याच निस्पृह सेवेबद्दल त्यांना २०२४ मध्ये पोलीस महासंचालक पदक (DG Insignia) देऊन गौरविण्यात आले.