दिशाने बॉसला लावला ९० लाखांचा चुना; AI आणि डीपफेकचा थरारक वापर!

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) म्हणजेच कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे तंत्रज्ञान जितके मानवासाठी फायदेशीर ठरत आहे, तितकाच त्याचा वापर सायबर गुन्हेगार आणि ठगांकडून लोकांना फसवण्यासाठी केला जात आहे. अशीच एक डोके चक्रावून टाकणारी आणि उच्चशिक्षित व्यावसायिकांचे डोळे उघडणारी घटना नुकतीच समोर आली आहे. एका नामांकित कंपनीच्या महिला कर्मचाऱ्याने तिच्याच बॉसला एआय (AI) प्रोजेक्टच्या नावाखाली तब्बल ९० लाख रुपयांचा गंडा घातला आहे.

‘दिशा’ नावाच्या या तरुणीने स्वतःच्या बॉसला गळाला लावण्यासाठी एआय तंत्रज्ञानाचा आणि विशेषतः ‘डीपफेक’ (Deepfake) चा असा काही हुशार वापर केला, की तिचा व्यावसायिक बॉस तिच्या हसण्यावर आणि खोट्या आवाजावर पूर्णपणे विश्वास ठेवून पुरता कंगाल झाला.या हायटेक सायबर चोरीच्या घटनेमुळे कॉर्पोरेट जगतात आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली असून पोलिसांनी या प्रकरणी गुन्हा दाखल करून तपास सुरू केला आहे.

नेमकी काय आहे ही हायटेक फसवणूक?
मिळालेल्या माहितीनुसार, पीडित व्यक्ती हा एका मोठ्या टेक आणि सल्लागार फर्मचा मालक (व्यावसायिक) आहे. त्यांच्या कंपनीत ‘दिशा’ नावाची एक अत्यंत हुशार आणि तंत्रज्ञानाची जाण असणारी तरुणी काम करत होती. दिशाने तिच्या कंपनीसाठी एका नवीन ‘AI प्रोजेक्ट’वर काम सुरू असल्याचे आपल्या बॉसला सांगितले. हा प्रोजेक्ट कंपनीला भविष्यात कोट्यवधी रुपयांचा नफा मिळवून देईल, अशी भुरळ तिने बॉसला घातली.

सुरुवातीला बॉसने याकडे नियमित प्रोजेक्ट म्हणून पाहिले. परंतु, दिशाने बॉसचा विश्वास संपादन करण्यासाठी आणि त्यांना मानसिकदृष्ट्या गुंतवून ठेवण्यासाठी एआय टूल्सचा (AI Tools) अत्यंत पद्धतशीर वापर सुरू केला. तिने स्वतःचे हास्य, फोटो आणि आवाजाचा डेटा एआय मॉडेलमध्ये फीड करून अत्यंत आकर्षक आणि संमोहन करणारे ‘डीपफेक व्हिडिओ आणि ऑडिओ’ तयार केले.

एआयच्या ‘दिशेने’ बॉस झाला आकर्षित
दिशाने आपल्या बॉसशी संवाद साधताना आणि प्रेझेंटेशन देताना या एआय जनरेटेड कस्टमाइज्ड टूल्सचा वापर केला. या एआय तंत्रज्ञानामुळे दिशाचे संवाद कौशल्य, तिचे हास्य आणि तिचे व्यक्तिमत्त्व इतके प्रभावी वाटू लागले की, तिचा बॉस तिच्यावर पूर्णपणे भाळला. एआयने तयार केलेले तिचे हसणे आणि बोलणे इतके हुबेहूब आणि खरे वाटत होते की, समोरचा व्यावसायिक हा केवळ एक तांत्रिक प्रोजेक्ट नसून एका मोठ्या वैयक्तिक आणि व्यावसायिक क्रांतीचा भाग आहे, अशा भ्रमात राहिला. ‘हसण्याला फसलेला’ हा व्यावसायिक तिच्या प्रत्येक शब्दावर डोळे झाकून विश्वास ठेवू लागला.

असा रचला ९० लाखांचा सापळा
एकदा बॉस पूर्णपणे जाळ्यात अडकल्याचे लक्षात आल्यावर दिशाने आपली खरी खेळी खेळली. तिने सांगितले की, या एआय प्रोजेक्टच्या अंतिम टप्प्यासाठी आणि आंतरराष्ट्रीय पेटंट खरेदी करण्यासाठी मोठ्या निधीची (Funding) आवश्यकता आहे. जर आता पैसे गुंतवले नाहीत, तर आतापर्यंतचे संशोधन वाया जाईल.

दिशाच्या एआय-निर्मित व्यक्तिमत्त्वाच्या प्रभावाखाली असलेल्या बॉसने कोणतीही कायदेशीर किंवा तांत्रिक खातरजमा न करता वेगवेगळ्या बँक खात्यांवर आणि डिजिटल वॉलेट्सद्वारे तब्बल ९० लाख रुपये दिशाच्या खात्यावर आणि तिने सांगितलेल्या डमी खात्यांवर ट्रान्सफर केले.

असा उघड झाला धक्कादायक प्रकार
पैसे ट्रान्सफर झाल्यानंतर काही दिवसांनी दिशाने ऑफिसमध्ये येणे बंद केले. तिचा फोनही नॉट रिचेबल येऊ लागला. जेव्हा गुंतागुंत वाढली, तेव्हा बॉसने कंपनीच्या इतर तांत्रिक तज्ज्ञांना आणि डेव्हलपर्सना बोलावून त्या ‘एआय प्रोजेक्ट’ची तपासणी करण्यास सांगितले.तपासणीअंती समोर आलेला खुलासा पाहून बॉसच्या पायाखालची जमीनच सरकली.

दिशाने प्रत्यक्षात कोणताही प्रोजेक्ट तयार केलाच नव्हता! तिने केवळ इंटरनेटवर उपलब्ध असलेल्या काही मोफत एआय टूल्स आणि ‘डीपफेक’ सॉफ्टवेअरचा वापर करून बॉसला फसवण्यासाठी एक आभासी (Virtual) जाळे तयार केले होते. तिने वापरलेले संवाद आणि व्हिडिओ हे पूर्णपणे एआय स्क्रिप्टेड होते.

सायबर पोलिसांत गुन्हा दाखल
आपली ९० लाखांची फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच पीडित व्यावसायिकाने तात्काळ सायबर गुन्हे अन्वेषण विभागाकडे (Cyber Crime Cell) धाव घेतली. पोलिसांनी आयटी अ‍ॅक्ट (IT Act) आणि फसवणुकीच्या विविध कलमांखाली दिशाविरुद्ध गुन्हा दाखल केला आहे. प्राथमिक तपासात तिने हे पैसे वेगवेगळ्या क्रिप्टो करन्सी आणि परदेशी खात्यांमध्ये वळवल्याचे समोर येत आहे. पोलीस सध्या दिशाचा शोध घेत आहेत.

या घटनेतून काय धडा घ्यावा?
१. अतिविश्वास टाळा: कॉर्पोरेट विश्वात कोणत्याही कर्मचाऱ्याच्या केवळ बोलण्यावर किंवा डिजिटल सादरीकरणावर (Presentations) विश्वास ठेवून लाखो रुपयांचे व्यवहार करू नका.

२. डीपफेक ओळखायला शिका: आजकाल एआयद्वारे हुबेहूब आवाज आणि चेहरे बनवले जातात. व्हिडिओ कॉलवर किंवा ऑडिओ क्लिपवर संशय आल्यास नेहमी प्रत्यक्ष भेटून किंवा इतर मार्गांनी खात्री करा.

३. आर्थिक व्यवहारांची पडताळणी: कंपनीच्या बँक खात्यातून मोठी रक्कम काढताना किंवा ट्रान्सफर करताना नेहमी अंतर्गत ऑडिट किंवा दुसऱ्या वरिष्ठ अधिकाऱ्याची मंजुरी आवश्यक ठेवा.