रोज १०,००० पावले चालल्याने वजन कमी होते का? जाणून घ्या सत्य!

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

वाढते वजन आणि पोटाची सुटलेली चरबी ही आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीतील सर्वात मोठी समस्या बनली आहे. वजन कमी करण्यासाठी आजकाल जिम, डाएट आणि विविध प्रकारच्या कसरतींपेक्षा ‘१०,००० स्टेप्स चॅलेंज’ (10,000 Steps Challenge) कमालीचे लोकप्रिय होत आहे. सोशल मीडिया रिल्सपासून ते फिटनेस ट्रॅकर ॲप्सपर्यंत सर्वत्र दररोज १०,००० पावले चालण्याचा सल्ला दिला जातो. पण केवळ १०,००० पावले पूर्ण केल्याने खरंच वजन झपाट्याने कमी होते का? चालणे हा वजन कमी करण्याचा सर्वात सोपा मार्ग असला तरी त्यामागील वैज्ञानिक सत्य समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

प्रसिद्ध तज्ज्ञ डॉक्टर मनोज जैन यांनी या विषयावर प्रकाश टाकत, वजन कमी करण्यासाठी नेमक्या कोणत्या पद्धतीने, कोणत्या वेगाने आणि कोणत्या वेळी चालणे सर्वात जास्त फायदेशीर ठरते, याचे सविस्तर विश्लेषण केले आहे.

१०,००० पावले म्हणजे किती अंतर आणि किती कॅलरीज?
सामान्य गणित समजून घ्यायचे झाले तर १०,००० पावले म्हणजे साधारणपणे ७ ते ८ किलोमीटर इतके अंतर होते. हे अंतर पूर्ण करण्यासाठी एका व्यक्तीला सरासरी ७० ते १०० मिनिटे इतका वेळ लागतो. डॉ. मनोज जैन यांच्या मते, जेव्हा एखादी व्यक्ती १०,००० पावले चालते, तेव्हा तिच्या शरीरातील जवळपास ३०० ते ५०० कॅलरीज बर्न (नष्ट) होतात. जर तुम्ही दररोज नियमितपणे इतकी पावले चाललात, तर महिन्याभरात १ ते २ किलो वजन आणि पोटाभोवतीची जिद्दी चरबी सहज कमी होऊ शकते. परंतु, वजन कमी होण्याचा वेग हा संबंधित व्यक्तीचे वय, सध्याचे वजन, चालण्याचा वेग आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे तिचा आहार यावर अवलंबून असतो.

केवळ १०,००० पावले चालून उपयोग नाही; ‘कॅलरी डेफिसिट’चे विज्ञान आवश्यक
अनेक लोक तक्रार करतात की आम्ही रोज १०,००० पावले चालतो, तरीही आमचे वजन कमी होत नाही. यावर डॉक्टरांनी वैज्ञानिक कारण सांगितले आहे. वजन कमी करण्याचा मुख्य नियम म्हणजे ‘कॅलरी डेफिसिट’ (Calorie Deficit), म्हणजेच तुम्ही शरीरात जेवढ्या कॅलरीज अन्नाद्वारे घेत आहात, त्यापेक्षा जास्त कॅलरीज तुम्ही शारीरिक हालचालींमधून बर्न केल्या पाहिजेत.

जर तुम्ही रोज १०,००० पावले चालून ५०० कॅलरीज बर्न करत असाल, पण घरी आल्यावर जास्त कॅलरीज असलेले जंक फूड, गोड पदार्थ किंवा तळलेले अन्न खात असाल, तर वजनात कोणताही बदल दिसणार नाही. त्यामुळे चालण्यासोबतच आहारावर नियंत्रण ठेवणे अत्यंत गरजेचे आहे.

कोणत्या पद्धतीने चालल्याने (Walking Method) वजन वेगाने कमी होईल?
डॉ. मनोज जैन यांच्या माहितीनुसार, केवळ संथ गतीने किंवा फिरल्यासारखे चालल्याने कॅलरीज वेगाने बर्न होत नाहीत. वजन कमी करण्यासाठी चालण्याची पद्धत योग्य असणे गरजेचे आहे:

1. ब्रिस्क वॉकिंग (Brisk Walking – वेगवान चालणे): वजन कमी करण्यासाठी सामान्य गतीने चालण्याऐवजी ‘ब्रिस्क वॉकिंग’ म्हणजेच वेगाने चालणे आवश्यक आहे. तुमचा चालण्याचा वेग इतका असावा की तुम्हाला घाम आला पाहिजे आणि थोडे धाप लागली पाहिजे.

2. इंटरव्हल वॉकिंग (Interval Walking): सुरुवातीची १० ते १५ मिनिटे मध्यम गतीने चालावे आणि त्यानंतरचे ५ ते १० मिनिटे अत्यंत वेगाने चालावे किंवा हलकी धावपळ (Jogging) करावी. या पद्धतीमुळे शरीराचा चयापचय वेग (Metabolism) वाढतो आणि फॅट गतीमानतेने बर्न होते.

3. योग्य शरीररचना (Posture): चालताना शरीराची पोझिशन ताठ असावी. मान पुढे झुकवून किंवा मोबाईल पाहत चालल्याने मणक्यावर ताण येतो आणि अपेक्षित रिझल्ट मिळत नाही.

चालण्याची सर्वात उत्तम वेळ कोणती? (Right Time for Walking)
डॉक्टरांच्या मते, तुम्ही तुमच्या वेळेनुसार कधीही चालू शकता, कारण शरीराची हालचाल होणे महत्त्वाचे आहे. तरीही, वजनावर आणि आरोग्यावर सर्वाधिक चांगला परिणाम मिळवण्यासाठी दोन वेळा सर्वोत्तम मानल्या जातात:

१. सकाळची वेळ (Morning Walk): सकाळी रिकाम्या पोटी वेगाने चालल्याने शरीर ऊर्जेसाठी थेट साठवून ठेवलेली चरबी (Fat) वापरते, ज्यामुळे फॅट लॉस प्रक्रियेला गती मिळते.

२. जेवणानंतर शतपावली (Post-Meal Walk): दुपारच्या किंवा रात्रीच्या जेवणानंतर १० ते २० मिनिटे चालल्याने रक्तातील साखरेची पातळी (Blood Sugar Levels) अचानक वाढत नाही आणि इन्सुलिनची संवेदनशीलता सुधारते, ज्यामुळे अन्न चरबीच्या रूपात साठवले जात नाही.

चालण्याचे इतर दीर्घकालीन आरोग्यदायी फायदे
1. हृदयाचे आरोग्य: नियमित चालण्यामुळे रक्ताभिसरण सुधारते, रक्तदाब नियंत्रित राहतो आणि हृदयविकाराचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी होतो.

2. तणावातून मुक्ती: चालताना मेंदूत ‘एंडॉर्फिन्स’ नावाचे आनंदी संप्रेरक (Feel-good hormones) तयार होतात, ज्यामुळे मानसिक तणाव आणि चिंता दूर होते व झोप चांगली येते.

3. मधुमेहावर नियंत्रण: स्नायू रक्तातील ग्लुकोजचा प्रभावी वापर करू लागतात, ज्यामुळे टाईप-२ मधुमेहाचा धोका टळतो.

थोडक्यात सांगायचे तर, दररोज १०,००0 पावले चालणे नक्कीच फायदेशीर आहे, परंतु जर तुमचे मुख्य ध्येय वजन कमी करणे असेल, तर वेगाने चालण्याची सवय ठेवा आणि आपल्या आहारात संतुलित कॅलरीज घ्या.

टीप: या बातमीमध्ये दिलेली माहिती सामान्य ज्ञानासाठी आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यावर आधारित आहे. कोणताही नवीन फिटनेस प्लॅन किंवा व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी आपल्या वैयक्तिक डॉक्टरांचा किंवा तज्ज्ञांचा सल्ला नक्की घ्या.