महाराष्ट्र हवामान: उष्णतेचा भीषण तडाखा आणि अवकाळी पावसाचा इशारा..!!

मुंबई: निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

राज्यात सध्या हवामानाचा लहरीपणा शिगेला पोहोचला असून, नागरिक एकाच वेळी तीव्र उष्णता आणि अवकाळी पावसाचा सामना करत आहेत. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) आज, २१ एप्रिल २०२६ रोजी राज्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा इशारा जारी केला आहे. एकीकडे विदर्भ भीषण उष्णतेच्या लाटेने (Heatwave) होरपळत असतानाच, दुसरीकडे मुंबई, पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातील काही जिल्ह्यांमध्ये अवकाळी पावसाचा ‘यलो अलर्ट’ देण्यात आला आहे.

विदर्भात सूर्याचा प्रकोप: पारा ४५ अंशांच्या पार
विदर्भ सध्या अक्षरशः भट्टीत भाजून निघत आहे. अकोला, वर्धा आणि चंद्रपूर या जिल्ह्यांमध्ये सोमवारीच तापमानाने ४४ अंशांची ओलांडली होती, आज हा पारा ४५ अंश सेल्सिअस पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे [३]. रात्रीच्या वेळीही किमान तापमान २५ अंशांच्या वर राहत असल्याने नागरिकांना २४ तास असह्य उकाड्याचा सामना करावा लागत आहे. दुपारच्या वेळी रस्ते ओस पडत असून उष्णतेच्या लाटेमुळे जनजीवन विस्कळीत झाले आहे.

मुंबई आणि कोकणात पावसाचा ‘यलो अलर्ट’
विदर्भातील ही परिस्थिती असताना, मुंबईसह संपूर्ण कोकण किनारपट्टीवर ढगाळ हवामान निर्माण झाले आहे. आर्द्रतेचे प्रमाण वाढल्याने मुंबईकरांना प्रचंड घामाचा सामना करावा लागत आहे. हवामान विभागाने मुंबई, ठाणे, पालघर आणि रायगड जिल्ह्यांसाठी आज सोसाट्याच्या वाऱ्यासह हलक्या ते मध्यम पावसाचा अंदाज वर्तवला आहे. अरबी समुद्रावरून येणाऱ्या बाष्पयुक्त वाऱ्यांमुळे हे ढग तयार झाले असून, दुपारी किंवा संध्याकाळी विजांच्या कडकडाटासह पाऊस पडण्याची दाट शक्यता आहे.

मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रात गारपिटीचे संकट
अवकाळी पावसाचा सर्वाधिक फटका मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्राला बसण्याची चिन्हे आहेत. सांगली, सोलापूर, धाराशिव, लातूर आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांत विजांच्या कडकडाटासह वादळी पावसाचा अंदाज आहे. काही ठिकाणी ताशी ३० ते ४० किलोमीटर वेगाने वारे वाहतील. विशेषतः काही ग्रामीण भागांत गारपीट (Hailstorm) होण्याची शक्यता असल्याने शेतकऱ्यांची धाकधूक वाढली आहे.

बळीराजा संकटात: फळबागांचे मोठे नुकसान
उन्हाळ्याच्या तोंडावर पडणाऱ्या या अवकाळी पावसामुळे फळबागांचे मोठे नुकसान होत आहे. विशेषतः आंबा, काजू आणि द्राक्ष बागायतदार या लहरी हवामानामुळे धास्तावले आहेत. गारपिटीमुळे हाता तोंडाला आलेला घास हिरावला जाण्याची भीती शेतकरी व्यक्त करत आहेत. प्रशासनाने नुकसानीचे पंचनामे करण्याचे आदेश आधीच दिले असले तरी, सततच्या पावसामुळे शेती व्यवसायाचे कंबरडे मोडले आहे.

नागरिकांसाठी आरोग्याच्या सूचना
या विचित्र हवामानाचा मानवी आरोग्यावरही परिणाम होत आहे. ताप, सर्दी आणि घसा दुखीचे रुग्ण वाढले आहेत. दुपारी १२ ते ४ या वेळेत विनाकारण घराबाहेर पडू नका, असा सल्ला डॉक्टरांनी दिला आहे. तसेच, विजांचा कडकडाट सुरू असताना झाडाखाली उभे राहणे किंवा इलेक्ट्रिक खांबांजवळ जाणे टाळावे. भरपूर पाणी पिणे आणि हलके अन्न घेणे सध्या आरोग्यासाठी हितकारक ठरेल.

जिल्हानिहाय पावसाचा आणि उष्णतेचा अंदाज
हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, उत्तर महाराष्ट्रातील जळगाव, नाशिक आणि धुळे जिल्ह्यांतही ढगाळ हवामानासह हलक्या पावसाची शक्यता आहे. विदर्भातील अकोला, अमरावती आणि नागपूर या जिल्ह्यांत उष्णतेची लाट तीव्र राहणार असून, दुपारी १२ ते ४ या वेळेत उन्हाचा कडाका सर्वाधिक असेल. मध्य महाराष्ट्रातील पुणे आणि नगर जिल्ह्यांत दुपारनंतर मेघगर्जनेसह पावसाची शक्यता आहे. कोकणात विशेषतः रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांत पावसाचा जोर अधिक राहू शकतो, ज्यामुळे आंबा बागायतदारांच्या चिंतेत भर पडली आहे. बाष्पयुक्त वारे आणि स्थानिक कमी दाबाच्या पट्ट्यामुळे ही स्थिती निर्माण झाली आहे.

शेतकऱ्यांसाठी कृषी सल्ला:
उन्हाळी पिके आणि फळबागा वाचवण्यासाठी कृषी विभागाने काही महत्त्वाचे सल्ले दिले आहेत. गारपिटीची शक्यता असलेल्या भागात काढणीला आलेली पिके सुरक्षित ठिकाणी हलवावीत. फळबागांना आधार द्यावा जेणेकरून सोसाट्याच्या वाऱ्यामुळे झाडांचे नुकसान होणार नाही. पशुपालकांनी आपल्या जनावरांना उन्हापासून वाचवण्यासाठी सावलीत बांधावे आणि त्यांना पुरेसे पाणी द्यावे. शेतमालाची साठवणूक करताना तो पावसात भिजणार नाही याची काळजी घ्यावी. ज्या भागात पाऊस पडणार आहे तिथे खत व्यवस्थापन किंवा कीटकनाशक फवारणी काही काळ पुढे ढकलणे हिताचे ठरेल.

हवामानातील या बदलांमुळे होणाऱ्या संभाव्य नुकसानीचा आढावा घेण्यासाठी मुख्यमंत्री कार्यालयाकडून सर्व जिल्हाधिकाऱ्यांना सतर्क राहण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. विशेषतः आपत्ती व्यवस्थापन पथकांना सज्ज राहण्यास सांगितले असून, वीज कोसळण्याच्या घटना टाळण्यासाठी ‘दामिनी’ ॲपचा वापर करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

पुढील ४८ तास महत्त्वाचे
हवामान विभागाच्या मते, ही स्थिती पुढील ४८ ते ७२ तास कायम राहू शकते. राज्याच्या विविध भागांत कमी दाबाचा पट्टा निर्माण झाल्यामुळे ही परिस्थिती उद्भवली आहे. येत्या गुरुवारनंतरच तापमानात थोडी घट होण्याची किंवा हवामान कोरडे होण्याची शक्यता आहे.