INS अरिदमन: अण्वस्त्रधारी पाणबुडीचे राजनाथ सिंह यांच्या हस्ते लोकार्पण..!!

मुंबई/विशाखापट्टणम : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

भारतीय नौदलाच्या इतिहासात आजचा दिवस सुवर्ण अक्षरांनी लिहिला जाणारा ठरणार आहे. भारताची दुसरी स्वदेशी बनावटीची अण्वस्त्रधारी पाणबुडी (SSBN) ‘आयएनएस अरिदमन’ आज भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात दाखल होत आहे. संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी आज सकाळी विशाखापत्तनम येथे पोहोचून या अत्याधुनिक पाणबुडीचे लोकार्पण केले. ‘आयएनएस अरिहंत’नंतरची ही दुसरी ‘अरिहंत’ श्रेणीतील पाणबुडी असून, यामुळे भारताची ‘न्यूक्लियर ट्रायड’ (जमीन, हवा आणि पाणी या तिन्ही ठिकाणांहून अण्वस्त्र हल्ला करण्याची क्षमता) अधिक मजबूत झाली आहे.

‘अरिदमन’ : शत्रूचा विनाश करणारी शक्ती
‘अरिदमन’ या नावाचा अर्थच ‘शत्रूचे दमन करणारा’ असा होतो. ही पाणबुडी पूर्णपणे भारतात विकसित करण्यात आली असून, ती शत्रूच्या नजरेत न येता समुद्राच्या खोल पाण्यातून अण्वस्त्रे डागण्यास सक्षम आहे. विशाखापत्तनममधील ‘शिप बिल्डिंग सेंटर’ (SBC) मध्ये या पाणबुडीची बांधणी करण्यात आली आहे.

प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि ताकद:
१. अण्वस्त्र सज्जता: आयएनएस अरिदमन ही ‘के-१५’ (K-15) आणि ‘के-४’ (K-4) सारख्या शक्तिशाली बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनी सज्ज आहे. के-४ क्षेपणास्त्राची पल्ला ३,५०० किलोमीटरपर्यंत आहे, ज्यामुळे भारत समुद्रातून लांब अंतरावरील लक्ष्यावर अचूक मारा करू शकतो.
२. प्रगत तंत्रज्ञान: पहिल्या स्वदेशी पाणबुडी आयएनएस अरिहंतच्या तुलनेत अरिदमन अधिक मोठी आणि आधुनिक आहे. यात अधिक शक्तिशाली रिअॅक्टर आणि अत्याधुनिक सेन्सर्स बसवण्यात आले आहेत.
३. गुप्तता (Stealth): ही पाणबुडी पाण्याखाली दीर्घकाळ राहू शकते आणि अतिशय शांतपणे प्रवास करते, ज्यामुळे शत्रूच्या रडारवर ती लवकर सापडत नाही.
४. स्वदेशी बनावट: ‘मेक इन इंडिया’ मोहिमेअंतर्गत भारतीय शास्त्रज्ञ आणि अभियंत्यांनी या पाणबुडीची निर्मिती केली आहे, जे भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील स्वावलंबनाचे प्रतीक आहे.

संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांचे संबोधन
विशाखापत्तनम येथे आयोजित सोहळ्यात बोलताना संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह म्हणाले की, “आजचा दिवस भारताच्या सागरी सुरक्षेसाठी मैलाचा दगड ठरणार आहे. अरिदमनच्या समावेशामुळे हिंदी महासागरात भारताचे वर्चस्व वाढेल आणि कोणत्याही आव्हानाला चोख प्रत्युत्तर देण्याची आपली क्षमता सिद्ध होईल. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या ‘आत्मनिर्भर भारत’ संकल्पाचे हे जिवंत उदाहरण आहे.

हिंदी महासागरात भारताचा दबदबा
गेल्या काही वर्षांत हिंदी महासागर क्षेत्रात चीनच्या वाढत्या हस्तक्षेपामुळे भारताने आपली सागरी सुरक्षा कडक करण्यास सुरुवात केली आहे. आयएनएस अरिदमनमुळे भारतीय नौदलाला एक अशी शक्ती मिळाली आहे, जी चीन आणि पाकिस्तानसारख्या देशांच्या कोणत्याही कुरापतीला रोखण्यासाठी पुरेशी आहे. अण्वस्त्रधारी पाणबुडी असणे हे कोणत्याही देशासाठी एक मोठे सामरिक संरक्षण कवच असते.

अरिहंत’ ते ‘अरिदमन’ : एक प्रवास
भारताने २००९ मध्ये पहिली स्वदेशी अण्वस्त्रधारी पाणबुडी ‘आयएनएस अरिहंत’ लाँच केली होती. त्यानंतर आता ‘अरिदमन’च्या रूपाने भारताने या क्षेत्रात मोठी झेप घेतली आहे. आगामी काळात अशा आणखी काही पाणबुड्या नौदलात सामील करण्याची भारताची योजना आहे, ज्यामुळे भारताचा समुद्रकिनारा अभेद्य होईल.

सामरिक संतुलन आणि जागतिक महत्त्व
आयएनएस अरिदमनच्या समावेशामुळे केवळ भारताची शक्तीच वाढली नाही, तर हिंदी महासागर क्षेत्रात एक प्रकारचे सामरिक संतुलन निर्माण झाले आहे. सध्याच्या जागतिक भू-राजकीय परिस्थितीत, विशेषतः दक्षिण चीन समुद्रातील वाढता तणाव पाहता, भारताचे हे पाऊल अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. अण्वस्त्रधारी पाणबुडी ही ‘सेकंड स्ट्राईक’ (Second Strike) क्षमतेसाठी ओळखली जाते. जर एखाद्या देशाने भारतावर अण्वस्त्र हल्ला केला, तर ही पाणबुडी समुद्राच्या तळाशी सुरक्षित राहून शत्रूवर प्रतिहल्ला करण्याची क्षमता ठेवते. यामुळे शत्रू देशांना भारतावर आक्रमण करण्यापूर्वी शंभर वेळा विचार करावा लागेल.

संरक्षण क्षेत्रात ‘आत्मनिर्भर भारत’
या पाणबुडीची निर्मिती ही केवळ लष्करी यश नसून, ते भारतीय तंत्रज्ञानाचेही यश आहे. अरिदमनच्या बांधणीत अनेक भारतीय सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांचा (MSMEs) सहभाग आहे. यामुळे देशात रोजगाराच्या संधी निर्माण झाल्या असून उच्च दर्जाचे तांत्रिक कौशल्य विकसित झाले आहे. संरक्षण क्षेत्रात परकीय देशांवरील अवलंबित्व कमी करून ‘स्वदेशी’ उत्पादनांच्या जोरावर भारत आता जागतिक स्तरावर एक मोठी लष्करी शक्ती म्हणून उदयास येत आहे.

पुढील वाटचाल
नौदलाच्या सूत्रांनुसार, अरिदमननंतर ‘अरिहंत’ श्रेणीतील तिसरी पाणबुडी ‘आयएनएस अरिघात’ देखील लवकरच चाचण्यांनंतर नौदलात सामील होण्याची शक्यता आहे. भारताचे उद्दिष्ट अशा किमान ५ ते ६ अण्वस्त्रधारी पाणबुड्या ताफ्यात ठेवण्याचे आहे. यामुळे भारताचा सागरी सीमांचा पहारा अधिक मजबूत होईल आणि निळ्या समुद्रातील (Blue Water Navy) भारताची महत्त्वाकांक्षा पूर्ण होण्यास मदत होईल. आजचा हा सोहळा भारतीय लष्करी सामर्थ्याच्या नव्या पर्वाची नांदी ठरेल यात शंका नाही. आजच्या या ऐतिहासिक सोहळ्याला नौदल प्रमुख, वरिष्ठ संरक्षण अधिकारी आणि संरक्षण मंत्रालयातील मान्यवर उपस्थित होते. आयएनएस अरिदमन आता विशाखापत्तनम येथील नौदल तळावरून आपल्या मोहिमेला सुरुवात करेल.