विमानतळावर सेल्फी, रिल्स काढल्यास फोन होणार जप्त!

मुंबई/नवी दिल्ली : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

सोशल मीडियाच्या नादात लाईक्स आणि व्ह्यूज मिळवण्यासाठी विमानतळावर वेगवेगळे रिल्स (Instagram Reels), ट्रॅव्हल व्लॉग्स किंवा सेल्फी काढणाऱ्या प्रवाशांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि धक्कादायक बातमी आहे. आता देशातील कोणत्याही विमानतळावर विनापरवानगी फोटोग्राफी किंवा व्हिडीओग्राफी करणे प्रवाशांना चांगलेच महाग पडणार आहे. नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) सुरक्षेच्या कारणास्तव देशातील सर्वच विमानतळांवर कडक निर्बंध लादले आहेत. या नवीन नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या प्रवाशांचा मोबाईल किंवा कॅमेरा थेट जप्त केला जाऊ शकतो. एवढेच नाही तर संबंधित प्रवाशावर मोठा आर्थिक दंड ठोठावला जाऊ शकतो आणि त्याला ‘नो-फ्लाय लिस्ट’ (No-Fly List) मध्ये टाकून त्याच्या विमान प्रवासावर कायमची बंदी देखील घातली जाऊ शकते.

१. सोशल मीडियाची क्रेझ आणि सुरक्षा यंत्रणांची डोकेदुखी
गेल्या काही वर्षांत इन्स्टाग्राम, यूट्यूब आणि फेसबुकसारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर ट्रॅव्हल व्लॉगिंग आणि रिल्स बनवण्याचा ट्रेंड प्रचंड वाढला आहे. अनेक प्रवासी विमानतळामध्ये प्रवेश केल्यापासून ते विमानात बसेपर्यंतच्या प्रत्येक क्षणाचे लाईव्ह स्ट्रीमिंग किंवा व्हिडिओ शूटिंग करत असतात. विमानतळावरील आलिशान वास्तू, धावपट्टी (Runway), विमान टेक-ऑफ किंवा लँडिंग होतानाचे व्हिडिओ बनवून ते इंटरनेटवर अपलोड केले जातात.

वरकरणी ही गोष्ट सामान्य वाटत असली तरी केंद्रीय सुरक्षा यंत्रणा (CISF) आणि विमानतळ प्रशासनासाठी ही एक मोठी डोकेदुखी ठरली होती. अशा व्हिडिओंद्वारे विमानतळाची संवेदनशील सुरक्षा रचना, सुरक्षा रक्षकांचे लोकेशन, सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांची स्थिती आणि विमानांच्या संवेदनशील भागांची माहिती सार्वजनिक होत होती. ही माहिती दहशतवादी संघटना किंवा समाजकंटकांच्या हाती लागल्यास राष्ट्रीय सुरक्षेला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो, असा इशारा गुप्तचर यंत्रणांनी दिला होता. याच पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने तात्काळ पावले उचलत हे कडक नियम लागू केले आहेत.

२. ‘नो-फ्लाय लिस्ट’ आणि मोबाईल जप्ती: काय आहे कठोर कारवाई?
DGCA ने जारी केलेल्या नवीन नियमांनुसार, जर एखादा प्रवासी विमानतळाच्या प्रतिबंधित क्षेत्रात कॅमेरा किंवा मोबाईल फोन वापरून चित्रीकरण करताना आढळला, तर सुरक्षा रक्षक त्याचा फोन तात्काळ जप्त करू शकतात.

1. पहिला गुन्हा: केवळ ताकीद देऊन किंवा डिजिटल डेटा डिलीट करून सोडले जाऊ शकते.

2. वारंवार उल्लंघन किंवा गंभीर गुन्हा: प्रवाशाला थेट विमाना प्रवासापासून रोखले जाईल. त्याचे तिकीट रद्द केले जाऊ शकते आणि त्याला ‘अशांत प्रवासी’ (Unruly Passenger) घोषित करून त्याचे नाव ‘नो-फ्लाय लिस्ट’ मध्ये टाकले जाईल. एकदा या यादीत नाव आल्यास संबंधित व्यक्तीला ठराविक काळासाठी किंवा कायमस्वरूपी कोणत्याही विमानाने प्रवास करता येत नाही.

विमानतळावरील ‘नो-फोटोग्राफी’ झोन कोणते?
अनेक प्रवाशांना प्रश्न पडतो की विमानतळावर नेमकी कुठे फोटोग्राफी करता येत नाही? नवीन नियमांनुसार विमानतळाच्या पुढील अत्यंत संवेदनशील भागांमध्ये कॅमेरा पूर्णपणे प्रतिबंधित आहे:

1. सुरक्षा तपासणी क्षेत्र (Security Checkpoint): जिथे प्रवाशांचे सामान आणि अंगझडती घेतली जाते, त्या भागाचे व्हिडिओ किंवा फोटो काढणे सक्त मनाई आहे.

2. इमिग्रेशन आणि पासपोर्ट नियंत्रण (Immigration Counters): आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी असलेल्या या भागात कडक गुप्तता पाळावी लागते.

3. टॅरमैक आणि धावपट्टी (Tarmac & Runway): बसमधून विमानात जाताना किंवा पायऱ्यांवरून चढताना अनेक जण सेल्फी काढतात, तिथे आता पूर्ण बंदी आहे.

4. विमानाचा आतील भाग (Inside the Aircraft): विमानाच्या आत पायलट केबिन, एअर होस्टेस किंवा इतर प्रवाशांचे त्यांच्या परवानगीशिवाय चित्रीकरण करणे बेकायदेशीर मानले जाईल.

व्यावसायिक चित्रीकरणासाठी काय आहे नियम?
जर एखाद्या युट्युबरला, मीडिया चॅनेलला किंवा कमर्शियल ब्रँडला विमानतळावर चित्रीकरण करायचे असेल, तर त्यांना जुन्या नियमांप्रमाणेच विमानतळ संचालक आणि DGCA कडून रीतसर लेखी परवानगी घ्यावी लागेल. ही परवानगी मिळवण्यासाठी विशिष्ट फी आणि सुरक्षेचे नियम पाळावे लागतात. सामान्य प्रवाशांना ‘फक्त मनोरंजनासाठी’ किंवा ‘सोशल मीडिया पोस्ट’साठी अशी कोणतीही विशेष परवानगी दिली जाणार नाही. विमानतळाच्या बाहेरील मुख्य सार्वजनिक भागात किंवा ‘पब्लिक लाउंज’ मध्ये मर्यादित स्वरूपात फोटो काढण्यास सूट असेल, परंतु तिथेही सुरक्षेला बाधा येणार नाही याची काळजी घ्यावी लागेल.

प्रवाशांनी काय काळजी घ्यावी?
विमान प्रवासादरम्यान कोणत्याही कायदेशीर कचाट्यात किंवा वादात अडकायचे नसेल, तर प्रवाशांनी खालील गोष्टींचे काटेकोरपणे पालन करावे:
१. विमानतळ परिसरात जागोजागी लावलेले ‘नो फोटोग्राफी’ (No Photography) चे बोर्ड व्यवस्थित वाचा आणि त्यांचे पालन करा.
२. विमानातील कर्मचाऱ्यांच्या (Flight Crew) सूचनांचे गांभीर्याने पालन करा.
३. जर सुरक्षेसाठी तैनात असलेल्या जवानांनी (CISF) मोबाईल बाजूला ठेवण्यास सांगितले, तर त्यांच्याशी वाद न घालता सहकार्य करा.

लाईक्स आणि व्ह्यूज मिळवण्याच्या नादात स्वतःचा मोबाईल जप्त करून घेणे किंवा स्वतःचा विमान प्रवास धोक्यात घालणे अत्यंत महागात पडू शकते. त्यामुळे विमानतळावर पोहोचल्यावर सोशल मीडियापासून थोडे दूर राहा आणि सुरक्षित प्रवासाला प्राधान्य द्या.