उष्णतेपासून मोठा दिलासा; पुढील ४८ तासांत १९ राज्यांमध्ये पावसाचा अलर्ट!

मुंबई/नवी दिल्ली : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

देशातील कोट्यवधी जनतेला अखेर उत्तर आणि मध्य भारताला पोळणाऱ्या भीषण उष्णतेच्या लाटेपासून (Heatwave) मोठा दिलासा मिळाला आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) ताज्या बुलेटिनमध्ये पुढील ४८ तासांत देशातील अनेक राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस, मेघगर्जना आणि ताशी ५० ते ८० किलोमीटर वेगाने वादळी वारे वाहण्याचा हाय अलर्ट जारी केला आहे. मे महिन्याच्या उत्तरार्धात सक्रिय झालेल्या तीव्र ‘पश्चिमी विक्षोभामुळे’ (Western Disturbance) हवामानात हा अनपेक्षित बदल झाला असून, तापमानात ५ ते ७ अंश सेल्सिअसची मोठी घसरण नोंदवली गेली आहे.

या राज्यांमध्ये पावसाचा आणि वादळाचा इशारा (IMD Rain Alert)
हवामान खात्याने दिलेल्या माहितीनुसार, उत्तर-पश्चिम आणि पूर्व भारतातील हवामानात वेगवान बदल होत आहेत. पुढील ४८ तास खालील राज्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असणार आहेत:

उत्तर भारत (दिल्ली, पंजाब, हरियाणा, राजस्थान): दिल्ली-एनसीआरसह पंजाब आणि हरियाणामध्ये ताशी ६० ते ८० किमी वेगाने धुळीचे वादळ (Thundersquall) आणि मध्यम पावसाची शक्यता आहे. राजस्थानमध्ये ३१ मे ते २ जून दरम्यान जोरदार वादळी वाऱ्यासह पाऊस पडेल, ज्यामुळे उष्णतेची लाट पूर्णपणे ओसरेल.

उत्तर प्रदेश आणि बिहार: उत्तर प्रदेशात ३१ मे रोजी विजांच्या कडकडाटासह मुसळधार पावसाचा इशारा देण्यात आला आहे. तर बिहार आणि झारखंडमध्ये ५० ते ७0 किमी वेगाने वारे वाहतील आणि काही भागांत गारपीट (Hailstorm) होण्याचीही शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.

महाराष्ट्र आणि मध्य भारत: महाराष्ट्रातील विदर्भ, मराठवाडा आणि मध्य प्रदेशच्या काही भागांत अंशतः ढगाळ वातावरण राहून हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाच्या सरी कोसळतील. गेल्या आठवड्यात विदर्भात तापमानाचा पारा ४५ अंश पार गेला होता, तिथे आता नागरिकांना उकाड्यापासून आराम मिळेल.

दक्षिण आणि पूर्वोत्तर भारत: केरळ, तामिळनाडू आणि ओडिशासह पूर्वोत्तर भारतातील राज्यांमध्ये (आसाम, मेघालय) मान्सूनपूर्व व मान्सूनच्या आगमनामुळे मुसळधार पावसाची शक्यता कायम आहे.

भीषण उष्णतेच्या लाटेचा (Heatwave) अंत
मे महिन्याच्या सुरुवातीला उत्तर आणि मध्य भारताला सूर्याच्या तीव्र कोपाचा सामना करावा लागला होता. उत्तर प्रदेशातील बांदा, प्रयागराज आणि राजस्थानमधील जैसमेर सारख्या शहरांमध्ये तापमान ४६ ते ४८ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचले होते. अनेक ठिकाणी उष्णतेमुळे आणि वीज कपातीमुळे जनजीवन विस्कळीत झाले होते.मात्र, २८ मे च्या रात्रीपासून सक्रिय झालेल्या नवीन हवामान प्रणालीमुळे तापमानाचा पारा झपाट्याने खाली आला आहे. दिल्ली आणि आसपासच्या भागांत अचानक आलेल्या गारव्यामुळे नागरिकांनी सुटकेचा श्वास सोडला आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, या पावसाळी वातावरणामुळे जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत उत्तर आणि मध्य भारतात पुन्हा तीव्र उष्णतेची लाट येण्याची शक्यता फारच कमी आहे.

मान्सूनचे वेळेपूर्वी आगमन आणि एल निनोचा (El Niño) प्रभाव
यावर्षी दक्षिण-पश्चिम मान्सून (Southwest Monsoon) त्याच्या नेहमीच्या वेळेपूर्वी म्हणजेच २६ मे रोजीच केरळच्या किनारपट्टीवर दाखल झाला आहे. सामान्यतः मान्सून १ जून रोजी केरळमध्ये येतो, मात्र यंदा अंदमान आणि निकोबार बेटांवर मान्सूनचे लवकर आगमन झाल्याने हा बदल पाहायला मिळाला.दुसरीकडे, आयएमडीने (IMD) यंदाच्या मान्सूनच्या एकूण पावसाच्या अंदाजात थोडी सुधारणा करत यावर्षी दीर्घकालीन सरासरीच्या ९०% पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवली आहे, जो ‘सामान्यपेक्षा कमी’ (Below Normal) या श्रेणीत येतो.

याचे मुख्य कारण पॅसिफिक महासागरात विकसित होणारी ‘एल निनो’ (El Niño) ही स्थिती आहे. असे असूनही, मान्सूनच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात देशभरात चांगला पाऊस पडत असल्याने शेतकऱ्यांना खरीप हंगामाच्या पेरणीसाठी मोठा आधार मिळाला आहे.

नागरिकांसाठी आणि शेतकऱ्यांसाठी हवामान खात्याचा सल्ला
वादळ आणि मुसळधार पावसाची शक्यता लक्षात घेता राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाने (NDMA) आणि हवामान विभागाने नागरिकांसाठी मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत:

१. विजांपासून संरक्षण: विजांचा कडकडाट होत असताना झाडांखाली, मोकळ्या मैदानात किंवा कच्च्या छताखाली आश्रय घेऊ नका.

२. वाहतूक खबरदारी: ताशी ७०-८० किमी वेगाने वादळ येण्याची शक्यता असल्याने वाहनचालकांनी वाहने सुरक्षित ठिकाणी पार्क करावीत आणि झाडे किंवा वीजवाहिन्यांच्या जवळ थांबणे टाळावे.

3. शेतकऱ्यांना सल्ला: काढणी केलेला शेतीमाल सुरक्षित आणि कोरड्या जागी साठवून ठेवावा, जेणेकरून अकाली पावसामुळे पिकांचे नुकसान होणार नाही.

हवामानातील या दिलासादायक बदलामुळे सध्या तरी उन्हाच्या झळा कमी झाल्या आहेत, परंतु वादळी वाऱ्यामुळे स्थानिक पातळीवर किरकोळ नुकसान होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.