हॉटेल्समध्ये मोफत पाणी बंधनकारक; फलक न लावल्यास कारवाई!

मुंबई : निर्भीड समाचार वृत्तसेवा

राज्यातील हॉटेल, रेस्टॉरंट, ढाबे आणि खाद्यपदार्थ विक्री केंद्रांमध्ये येणाऱ्या ग्राहकांसाठी एक मोठी आणि दिलासादायक बातमी आहे. हॉटेलमध्ये आल्यानंतर ग्राहकांना पिण्याच्या पाण्याच्या नावाखाली महागड्या बाटल्या खरेदी कराव्या लागू नयेत, यासाठी अन्न व औषध प्रशासन (FDA) विभागाने मोठा दणका दिला आहे. राज्यातील सर्व खाद्य आस्थापनांमध्ये ग्राहकांना पिण्यायोग्य आणि सुरक्षित पाणी ‘मोफत’ देणे आता पूर्णपणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. इतकेच नव्हे, तर “आमच्याकडे मोफत आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी उपलब्ध आहे,” असा स्पष्ट आणि मोठा बोर्ड हॉटेलच्या दर्शनी भागात लावणे सक्तीचे करण्यात आले आहे. या नियमाचे उल्लंघन करणाऱ्या किंवा ग्राहकांना मोफत पाणी नाकारणाऱ्या हॉटेल्सवर थेट परवाना निलंबन किंवा परवाना रद्द करण्याची कठोर कारवाई करण्यात येईल, असा सज्जड दम एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी दिला आहे.

बाटलीबंद पाण्याची सक्ती संपली; ग्राहकांना मोठा दिलासा
अनेकदा हॉटेल्स किंवा रेस्टॉरंटमध्ये गेल्यावर ग्राहक बसताच टेबलवर थेट मिनरल वॉटरच्या (बाटलीबंद) बाटल्या ठेवल्या जातात. यामुळे ग्राहकांना नाहक आर्थिक भुर्दंड सहन करावा लागतो. या व्यावसायिक धोरणाला चाप लावण्यासाठी आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट आदेश दिले आहेत. हॉटेल प्रशासनाने ग्राहकांना सुरुवातीलाच स्वतःहून बाटलीबंद पाणी देऊ नये. जर एखाद्या ग्राहकाने स्वतःहून ब्रँडेड किंवा बाटलीबंद पाण्याची मागणी केली, तरच त्याला ते पाणी दिले जावे. अन्न आणि सुरक्षित पाणी हा नागरिकांचा मूलभूत अधिकार आहे, त्यामुळे व्यावसायिक फायद्यासाठी ग्राहकांना वेठीस धरता येणार नाही, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

दर्शनी भागात ‘बोर्ड’ लावणे अनिवार्य
नवीन नियमांनुसार, प्रत्येक हॉटेल आणि रेस्टॉरंटला आपल्या प्रवेशद्वाराजवळ किंवा बिलिंग काउंटरसारख्या स्पष्ट दिसणाऱ्या जागेवर (दर्शनी भागात) एक फलक लावावा लागेल. या बोर्डवर ‘येथे ग्राहकांसाठी सुरक्षित आणि शुद्ध पिण्याचे पाणी मोफत उपलब्ध आहे’ असा मजकूर लिहिणे अनिवार्य असेल. यामुळे ग्राहकांमध्ये आपल्या हक्कांविषयी जागरूकता निर्माण होईल आणि हॉटेल चालकांची मनमानी थांबेल.

केवळ पाणीच नाही, स्वच्छतेचेही कडक नियमएफडीएने जारी केलेल्या या ‘सर्वसमावेशक अन्न सुरक्षा अनुपालन आदेशात’ (Comprehensive Food Safety Compliance Order) केवळ पाण्याच्या सुविधेचाच नव्हे, तर हॉटेलमधील एकूणच स्वच्छतेचा समावेश आहे. नव्या नियमांनुसार खालील बाबी बंधनकारक असतील:

1. स्वच्छतेची साधने: ग्राहकांसाठी हॉटेलमध्ये लिक्विड हँडवॉश, साबण आणि स्वच्छ टॉवेल किंवा सॅनिटायझर ठेवणे आवश्यक आहे.

2. अन्न पॅकेजिंगचे नियम: वर्तमानपत्रात (न्यूजपेपर) अन्नपदार्थ गुंडाळून देण्यावर पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली असून, केवळ फूड-ग्रेड पॅकेजिंग साहित्याचा वापर करण्यास सांगण्यात आले आहे.

3. कर्मचाऱ्यांची आरोग्य तपासणी: हॉटेलमधील कर्मचाऱ्यांची नियमित वैद्यकीय तपासणी (Medical Examination) आणि अन्न सुरक्षा प्रशिक्षण (FoSTaC) अनिवार्य करण्यात आले आहे.

‘नियम पाळले नाही, तर कोणीही वाचवू शकणार नाही’ – तुकाराम मुंढे
या मोहिमेची माहिती देताना आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी हॉटेल चालकांना कडक शब्दांत इशारा दिला आहे. ते म्हणाले, “सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छतेच्या बाबतीत कोणतीही तडजोड केली जाणार नाही. जर हॉटेल व्यावसायिकांनी सर्व नियमांचे प्रामाणिकपणे पालन केले, तर त्यांना प्रशासनाचा कोणताही त्रास होणार नाही. मात्र, जर कोणी नियमांचे उल्लंघन करून ग्राहकांची लूट करण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याला कोणीही वाचवू शकणार नाही.

..तर होणार ‘ही’ कायदेशीर कारवाई
एफडीएच्या आदेशानुसार, जे हॉटेल किंवा रेस्टॉरंट मोफत पाणी देण्यास नकार देतील किंवा दर्शनी भागात फलक लावणार नाहीत, त्यांच्यावर अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा, २००६ (FSS Act 2006) अंतर्गत गंभीर गुन्हे दाखल केले जातील. दोषी आढळणाऱ्या आस्थापनांना भारी दंड ठोठावला जाऊ शकतो, तसेच त्यांचे व्यावसायिक परवाने तात्पुरते निलंबित किंवा कायमचे रद्द केले जाऊ शकतात.

विशेष तपासणी मोहीम सुरू होणार
या आदेशाची राज्यभरात प्रभावी अंमलबजावणी व्हावी, यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाचे अधिकारी येत्या काही दिवसांत राज्यभरातील हॉटेल्स, ढाबे आणि खानावळींची अचानक तपासणी (Surprise Inspection) करणार आहेत. या मोहिमेमुळे हॉटेल चालकांमध्ये मोठी खळबळ उडाली असून, अनेकांनी आपल्या किचन आणि रेस्टॉरंटमध्ये स्वच्छतेची कामे घाईघाईने सुरू केली आहेत.एकंदरीत, एफडीएच्या या कडक भूमिकेमुळे राज्यातील लाखो ग्राहकांची पाण्याच्या नावाखाली होणारी आर्थिक लूट थांबणार असून, हॉटेलमधील स्वच्छतेचा दर्जा सुधारण्यास मोठी मदत होणार आहे.