केरळचा सर्वात मोठा आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाचा सण असलेल्या ‘ओणम’ (Onam) उत्सवाची धूम सध्या संपूर्ण देशभरात पाहायला मिळत आहे. या उत्सवाचे मुख्य केंद्र मानल्या जाणाऱ्या केरळच्या एर्नाकुलम जिल्ह्यातील प्रसिद्ध त्रिक्काकरा वामनमूर्ती मंदिरात (Thrikkakara Temple) ओणम महोत्सवाच्या अंतर्गत अत्यंत प्राचीन आणि पारंपरिक धार्मिक अनुष्ठान विधीवत पार पडले. या खास आणि पवित्र प्रसंगी संपूर्ण मंदिर परिसर आणि आसपासच्या भागात भक्ती, आस्था आणि समृद्ध परंपरेचा एक सुंदर व विहंगम संगम पाहायला मिळाला. ओणमच्या मुख्य दिवसांच्या सुरुवातीला मंदिरात होणाऱ्या या विधींना पाहण्यासाठी आणि भगवान वामनदेवाचे आशीर्वाद घेण्यासाठी हजारो भाविकांनी पहाटेपासूनच मंदिरात अलोट गर्दी केली होती.

केरळमधील इतर मंदिरांच्या तुलनेत त्रिक्काकरा मंदिराला ओणम सणाच्या दृष्टीने अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. हे संपूर्ण भारतातील अशा मोजक्या मंदिरांपैकी एक आहे जेथे भगवान विष्णूंचे पाचवे अवतार असलेल्या ‘भगवान वामन मूर्ती’ (Vamana Moorthy) यांची मुख्य देवता म्हणून पूजा केली जाते. पौराणिक कथेनुसार, याच ठिकाणी भगवान वामनाने राजा बळीचा गर्वहरण करून त्याला पाताळात पाठवले होते आणि राजा बळीने वर्षातून एकदा आपल्या प्रजेला भेटायला येण्याचे वरदान मागितले होते. राजा बळीच्या याच पुनरागमनाच्या आनंदात ‘ओणम’ साजरा केला जातो. त्यामुळे त्रिक्काकरा मंदिरातील ओणम हा संपूर्ण केरळसाठी उत्सवाचा मुख्य उगम मानला जातो.

ओणम महोत्सवाच्या मुख्य दिवशी मंदिराच्या मुख्य पुजार्‍यांच्या (तंत्री) मार्गदर्शनाखाली पहाटे ३:३० वाजल्यापासूनच धार्मिक विधींना सुरुवात झाली. यामध्ये प्रामुख्याने ‘निर्माल्य दर्शन’, ‘महाअभिषेक’ आणि ‘विशेष श्रीवेली’ (देवतेची पालखी प्रदक्षिणा) हे विधी पार पडले. संपूर्ण मंदिराला पारंपरिक पद्धतीने शेकडो सुवासिक फुलांनी आणि दिव्यांनी (दीपावली) सजवण्यात आले होते. मंदिराच्या मुख्य प्रांगणात केरळची प्रसिद्ध पारंपरिक कला ‘अथप्पू’ (फुलांची भव्य रांगोळी) काढण्यात आली होती. ढोल आणि पारंपरिक वाद्यांच्या (चेंडा मेलम) गजरात जेव्हा वामनमूर्तीची पालखी मंदिर परिसरात फिरवण्यात आली, तेव्हा संपूर्ण परिसर ‘स्वामीये शरणम’ च्या जयघोषाने दुमदुमून गेला होता.

ओणमच्या या अनुष्ठानामध्ये घरोघरी आणि मंदिरात मातीपासून बनवलेल्या त्रिकोणी पिरामिड आकाराच्या ‘त्रिक्काकरा अप्पन’ (भगवान वामन आणि राजा बळीचे प्रतीक) यांची स्थापना करून विशेष पूजा केली गेली. या धार्मिक विधीनंतर मंदिरात येणाऱ्या सर्व भाविकांसाठी ‘ओणसद्या’ (Onam Sadya) या पारंपरिक महाप्रसादाचे आयोजन करण्यात आले होते. केळीच्या पानावर वाढल्या जाणाऱ्या या विशेष जेवणामध्ये अवियल, सांबार, पायसम यांसारख्या २५ हून अधिक शाकाहारी पदार्थांचा समावेश होता. हजारो भाविकांनी या महाप्रसादाचा लाभ घेतला.

धार्मिक विधीं सोबतच त्रिक्काकरा मंदिरात केरळच्या समृद्ध संस्कृतीचे दर्शन घडवणाऱ्या विविध कलाप्रकारांचे आयोजन करण्यात आले होते. यामध्ये प्रामुख्याने ‘कथकली’ नृत्य, ‘चाक्यार कूथू’ आणि महिलांनी सादर केलेले पारंपरिक ‘तिरुवातीरा कळी’ हे नृत्य आकर्षण ठरले. हा सोहळा केवळ एक धार्मिक विधी न राहता केरळच्या एकात्मतेचा आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचा महाउत्सव बनला.त्रिक्काकरा मंदिरातील या पारंपरिक अनुष्ठानामुळे ओणम सणाची भव्यता आणि त्यामागील आध्यात्मिक महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे.

The post त्रिक्काकरा मंदिरात ओणमचा उत्साह; पारंपरिक धार्मिक विधी संपन्न appeared first on Nirbhid Samachar.